
تبیین کیفیت خلقت ماده و مادة المواد
بررسی رابطه علیت، زمان و تبدل مجرد به ماده
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین مبانی فلسفی پیرامون کیفیت خلقت عالم ماده و مفهوم «مادة المواد» میپردازند. بحث با نقد برخی برداشتهای نادرست از عناوین دینی و تبیین معنای بدعت آغاز شده و در ادامه به پرسشهای بنیادین درباره نحوه افاضه فیض از جانب واجبالوجود به موجودات مادی و مجرد اختصاص مییابد. استاد با تفکیک میان عالم مجردات و عالم ماده، توضیح میدهند که چگونه فیض الهی در عالم مجردات بدون نیاز به زمان و مکان محقق میشود، در حالی که تحقق موجودات مادی نیازمند علل معدّه و شرایط زمانی است. در این مسیر، رابطه میان صورت و ماده، نقش هیولای اولیه در خلقت اجسام و چگونگی تنزل وجود از مراتب تجرد به مرتبه کثرت و ماده بررسی میشود. در نهایت، این بحث به حل شبهات پیرامون سبق زمانی و علیت در خلقت عالم ماده و تفاوت دیدگاه الهیون و طبیعیون در این زمینه میانجامد.
تبیین کیفیت خلقت ماده و مادة المواد
2ولی خب دههای را که اسم آن را دهه بگذاریم؛ دهۀ فاطمیه روضه خوانده شود یا فرض کنید یک دههای برای سایر ائمه بگذارند، در سایر جاها بعضیها برای موسی بن جعفر علیهماالسّلام این مسئله را میگذارند که بخواهند خصوصیات موسی بن جعفر را بگویند و روضۀ ایشان را بخوانند اینها طبعاً اقتضاء میکند که بیش از یک روز به این مسئله بها داده شود.
در زمان امام صادق و ائمه علیهمالسّلام هم دهۀ عاشورا بهعنوان دهه نبود و فقط همین روز عاشورا بود بعد کمکم تاسوعا اضافه شد و بعضیها از هشتم گرفتند و بعضیها آمدند هفتم هم که بهعنوان روز بستن آب است اضافه کردند. این اواخر از زمان قاجاریه از اول عاشورا شد والاّ دهۀ عاشورا اصلاً مرسوم نبود و مثلاً راوی میگوید که آن روز پیش امام صادق علیهالسّلام در منزل آمدم و دیدم که حضرت نشستند و بسیار [ناراحت] هستند و فرمودند که امروز روز عاشورا است. خبر داری؟! بعد ذاکر آمد،1 یا در [زمان] امام رضا علیهالسّلام.2 پس اینطور نبود از اول دهه [عزاداری] کنند! بله، حضرت زینب سلاماللهعلیها در وقتی که در شام بودند وقتی که یزید گفت: اگر شرایطی دارید بپذیریم آنجا حضرت زینب گفتند که ما هنوز عزاداری نکردیم و دستور دادند پردههای سیاه و اینها را آنجا زدند و یک هفته عزاداری را ادامه دادند و دیگر حرکت کردند.3
تعریف بدعت
بهطورکلی هر چیزی که جنبۀ خلاف آن در دین ثابت نشده باشد [ایرادی ندارد ولی] فرض کنید این مصافحهای که بعد از نماز میکنند خب این الآن یک سنت شده است یااینکه بعد از نماز بلافاصله مرگ بر آمریکا و از این چیزها میگویند، اینها خلاف شرع است! جهت آن این است که سنت است طبق روایات صحیحه که حتی مصلّی بعد از صلاة سرش را به اینطرف و آنطرف برنگرداند و تا تسبیحات حضرت زهرا علیهاالسّلام را نگفته است از جای خود حرکت نکند.4 بعضی از بزرگان آمدند اینطور فتوا دادند که تسبیحات حضرت زهرا تتمۀ صلاة است. آنوقت در این شرایط وقتی که صلاة تمام میشود شروع میکنند: مرگ بر آمریکا! مرگ بر اروپا! مرگ بر استرالیا و اصلاً بهطورکلی هیچ نمیگویند که زنده باد، فقط مرگ را میگویند! اصلاً بهطورکلی این خلاف شرع است یعنی در جایی که طبق روایات بر یک مسئلهای و بر یک عملی و بر یک بنایی دستور داده شده است خلاف آن بنا را آمدن و انجام دادن بدعت میشود.
- . مصباح المتهجد، ج 1، ص 782.
- . الأمالی، شیخ صدوق، ج 1، ص 192.
- . المنتخب، طریحی، ص 483؛ بحار الأنوار، ج 45، ص 196.
- . الکافی، ج ۳، ص ۳4۲.
