
تحلیل کیفیت ارتباط میان حادث و قدیم در نظام هستی
تبیین سنخیت میان علت و معلول در امکان استعدادی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق کیفیت ارتباط میان موجودات حادث و مبدأ قدیم هستی میپردازند. بحث با بررسی تفاوت تحقق اجمالی و تفصیلی اعیان اشیاء در علم ربوبی آغاز شده و با تحلیل جایگاه قوابل و علل معدّه در تحقق خارجی موجودات ادامه مییابد. استاد با تفکیک میان عالم مجردات و عالم ماده، به این پرسش پاسخ میدهند که چگونه با وجود اراده واحد الهی، نظام علیت و تدرج در عالم ماده معنا پیدا میکند. در ادامه، ماهیت معلوم بالذات و بالعرض و چگونگی اشراف بر حقایق عالم در قالب کتاب مبین تبیین میشود. در نهایت، با طرح مباحثی پیرامون طیالزمان و امکان مشاهده حقایق غیبی، این نکته روشن میگردد که محدودیتهای زمانی، حجابهای ادراکی ما هستند و نه نقص در نظام خلقت، و تمامی این مراتب در عین کثرت، تحت اراده واحده الهی محقق شدهاند.
تحلیل کیفیت ارتباط میان حادث و قدیم در نظام هستی
5بنابراین ما که در این اطاق الآن هستیم اگر صور مجردهای را ببینیم آن صور مجرده را در اطاق که ندیدهایم بلکه آن صور مجرده را در ظرف و رتبۀ مختص و منحصر به خود مشاهده کردهایم، بدن ما در این اطاق هست ولی شعور و ادراک ما که در این اطاق نیست! شعور و ادراک ما که در این غرفه نیست! صوت الآن در این اتاق هست، بدن مادی و جسم مادی الآن در اینجا هست اما آنچه را که من الآن از معانی در ذهن میآورم و همین مطالبی که الآن میگویم، همینها که کلام نفسی است، آن کلام نفسی که در این اطاق نیست بلکه آن کلام نفسی الآن در عالم مختص به خودش هست در ملکوت هست و من او را از ملکوت در نفس میآورم و از نفس به زبان القاء میکنم. پس این معانیای که الآن در اینجا القاء میشود اینها معانیای نیست که در این زمان و در این مکان خلق شود، خلق اینها چه به صورت حقیقی و چه به صورت غیر حقیقی در آنجاست.
لذا در آیۀ ﴿ذَٰلِكَ ٱلۡكِتَٰبُ لَا رَيۡبَۛ فِيهِۛ هُدٗى لِّلۡمُتَّقِينَ﴾1 یکی از تفاسیری که شده است این است که اشاره به کتاب عالم حقیقت و عالم تکوین میکند، ﴿ذَٰلِكَ ٱلۡكِتَٰبُ لَا رَيۡبَۛ فِيهِۛ﴾ آن کتاب تکوین و عالم حقیقت، کتابی است که هیچ شکی در آن نیست. ﴿وَلَا حَبَّةٖ فِي ظُلُمَٰتِ ٱلۡأَرۡضِ وَلَا رَطۡبٖ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِي كِتَٰبٖ مُّبِينٖ﴾2 تمام رطب و یابس، تمام آنچه را که نیک و بد است، تمام خوب و بد، تمام آنچه که روحانی و غیر روحانی است، همۀ اینها در عالم وجود و در حقیقت عالم وجود مستقر است و قرار دارد، نهاینکه فقط خوبیها هست و بدیها نیست و بدیها از خارج میآید، نهخیر!
معنای «کتاب مبین» در آیات قرآن
تمام معلومات، تمام مدرکات، تمام ظهورات، تمام حوادث، همۀ اینها در آن کتاب مبین وجود دارد که عبارت از عالم حقایق اشیاء است منتها حقایقی که جنبۀ روحانیت دارند و اینها ظهورات اسماء و صفات جمالیه پروردگار هستند نهاینکه حقیقت نیستند ولی با ظهور اسماء و صفات قهریه و جلالیه پروردگار در خارج تحقق دارند، همۀ اینها در عالم وجود و در کتاب مبین قرار دارند. کتاب مبین عبارت از لوح محفوظ است، کتاب مبین عبارت از قلب امام است، کتاب مبین عبارت از نفسالأمر و عالم واقع و عالم حقایق است. تمام ربط و یابس در قلب امام وجود دارد، الآن وجود دارد، حقیقت همۀ اینها الآن در قلب امام وجود دارد. الآن در قلب امام زمان علیهالسّلام، امام حی که تمام ربط و یابس عالم وجود از مجردات و از غیر مجردات الآن در قلب امام وجود دارد، همین الآن وجود دارد.
- . سوره بقره (2) آیه 2. نور ملکوت قرآن، ج 1، ص 136:
«آن است کتاب مُنزَل آسمانى که در آن شکى و ریبى نیست؛ و کتاب هدایت است براى پرهیزکاران.» - . سوره أنعام (6) آیه 59. نور ملکوت قرآن، ج 1، ص 121:
«و هیچ دانهاى در طبقات تاریکیهاى زمین نیست، مگر آنکه خداوند از آن آگاه است. و هیچ تر و خشکى نیست، مگر آنکه در کتاب آشکار خداوند موجود است.»
- . سوره بقره (2) آیه 2. نور ملکوت قرآن، ج 1، ص 136:
