تحلیل کیفیت ارتباط میان حادث و قدیم در نظام هستی

استاد: بله.

تلمیذ: حضرت رسول را در صحنۀ کربلا دید.

استاد: اینکه اینجا آمدند؟! بله چه اشکالی دارد؟!

تلمیذ: حالا می‌شود یک سؤال سلوکی هم کنیم؟

استاد: هر سؤالی!

تلمیذ 1: فرمایش شما که ولیّ خدا که اخطار می‌دهد از اینکه آقا مواظب باش بعداً یک حادثه‌ای رخ می‌دهد این چه تأثیری در نفس این شخص دارد؟ این کاری که نمی‌تواند بکند چون حادث شده است. جبر را نمی‌خواهم بگویم، من می‌خواهم بگویم اینجا چه‌کار می‌تواند کند؟

تلمیذ 2: این جبر است.

استاد: اصلاً مبحث جبر نیست، مبحث جبر یک حرف دیگر است، با انجام شدن و نشدن اشیاء خارجی که جبر حل نمی‌شود بلکه با اختیار حل می‌شود! اختیار هم یکی از سلسلۀ علل است، شما چرا به این‌طرف و آن‌طرف می‌زنید؟ حالا اگر جبر چون خلق شده است جبر پیش می‌آید حالا اگر بعداً خلق شود جبر پیش نمی‌آید؟ جبری باشد شما می‌گویید که خلق بعدی هم در اختیار طرف نیست، آن کل نظام است یعنی خداوند متعال که خلق کرده است با اختیار این بنده را در خارج خلق کرده است با اختیار این شخص! از آنجا باید حل شود.

راجع به مسئله شما این است که ممکن است بعضی از مسائلی که خبر می‌دهند دو حالت دارد، در بعضی از اوقات علیٰ‌کلّ‌حال این مسئله‌ای است مثل سایر مسائل دیگر که ممکن است ذووجهین باشد، در عالم تصادمات و در عالم تعارضات بین تقادیر الهی ممکن است یکی تغییر پیدا کند و دیگری به جایش بنشیند، احتمال دارد که چنین مسئله‌ای با توجه به شرایط خاص انجام شود ولیّ خدا نگاه می‌کند می‌بیند که این مسئله، مسئلۀ مبرم نیست و می‌توان جلوی آن را گرفت. فرض کنید در آن سلسلۀ علل احتمال وقوعش بنا بر فرض بعضی از جهات هست ولی الآن می‌توان جلوی آن را گرفت. فرض کنید که حضرت عیسی به شخصی گفت که فردا می‌میرد و او رفت صله رحم کرد یا پول به فقیری داد و آن قضیه برطرف شد. الآن حضرت عیسی آن جهت واقعی را ندیده است، فقط این مقدار از سلسلۀ علل برای او روشن شده است، سلسلۀ علل‌ داخل‌‌تر و واقعی‌تر که حقیقت مسئله در آن است الآن برای حضرت عیسی روشن نشده است لذا می‌گوید که فردا این می‌میرد یعنی صورت اماته‌ای که الآن باید فلان ملک بیاید این صورت اماته را می‌بیند که ملک می‌آید و جان او را می‌خواهد بگیرد، می‌گوید که دیگر کارش تمام است. این آمدن ملک و جان او را گرفتن را می‌بیند تعارضی که بعداً انجام می‌شود و این ملک را سر جایش برمی‌گرداند را نمی‌بیند. اینجا می‌گویند که مواظب باش که انجام نشود این برای یک مورد است.