کیفیت ارتباط علت و معلول در امکان استعدادی
تحلیل نقش اراده ولی در حذف زمان و تحقق اعجاز
این جلسه به بررسی کیفیت ارتباط میان علت و معلول در موجودات مادی و مجرد می‌پردازد. آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی با تبیین تفاوت میان ابداعیات که بدون واسطه و زمان محقق می‌شوند و حوادث مادی که مشمول قاعده ماده و مدت هستند، به تحلیل امکان استعدادی می‌پردازد. بحث اصلی بر این محور است که آیا تحقق یک پدیده مادی، لزوماً نیازمند طی شدن تمام مراتب طولی علیت در بستر زمان است یا خیر. در این راستا، دیدگاه مرحوم علامه طباطبایی درباره اعجاز و حذف زمان توسط اراده ولیّ مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرد. استاد با رد لزوم طی شدن سلسله علل مادی در اعجاز، تبیین می‌کند که اراده ولیّ می‌تواند بدون حذف قانون علیت، زمان را از میان برداشته و صورت جدیدی را در خارج محقق سازد. در نهایت، بر این نکته تأکید می‌شود که وجود مادی، کیفیت متنازله وجود مجرد است و استمرار آن نیز همواره وابسته به سلسله علل طولی است.
کیفیت ارتباط علت و معلول در امکان استعدادی
توضیحات:
این جلسه به بررسی کیفیت ارتباط میان علت و معلول در موجودات مادی و مجرد می‌پردازد. آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی با تبیین تفاوت میان ابداعیات که بدون واسطه و زمان محقق می‌شوند و حوادث مادی که مشمول قاعده ماده و مدت هستند، به تحلیل امکان استعدادی می‌پردازد. بحث اصلی بر این محور است که آیا تحقق یک پدیده مادی، لزوماً نیازمند طی شدن تمام مراتب طولی علیت در بستر زمان است یا خیر. در این راستا، دیدگاه مرحوم علامه طباطبایی درباره اعجاز و حذف زمان توسط اراده ولیّ مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرد. استاد با رد لزوم طی شدن سلسله علل مادی در اعجاز، تبیین می‌کند که اراده ولیّ می‌تواند بدون حذف قانون علیت، زمان را از میان برداشته و صورت جدیدی را در خارج محقق سازد. در نهایت، بر این نکته تأکید می‌شود که وجود مادی، کیفیت متنازله وجود مجرد است و استمرار آن نیز همواره وابسته به سلسله علل طولی است.
کیفیت ارتباط علت و معلول در امکان استعدادی
14تلمیذ: صورت به ماهیت می‌گردد، نه به‌وجود و چیزی که احتیاج به علت دارد وجود آن است نه ماهیت آن، چون ماهیت را التزام می‌کنیم یعنی الزامی ندارد که این تبدل صورت را به سلسلۀ طولی وابسته کنیم.
وجود مادی؛ کیفیت متنازلۀ وجود مجرد
استاد: خودِ ماهیت در وجود خودش نیاز به علت دارد! آن وجود همان کیفیت متنازلۀ وجود مجرد است. خب این کیفیت متنازله با نزولش قطع می‌شود یا هنوز برقرار است؟! آیا ارتباطش با وجود خارجی خودش قطع می‌شود یا هنوز ارتباطش برقرار است؟
تلمیذ: برقرار است.
استاد: اگر برقرار است پس سلسلۀ علیت به حال خودش هست.
تلمیذ: صورت جدید آن وابسته به ماهیتِ صورت جدید است ماهیت را از وجود می‌گیریم، نه از سلسلۀ طولی آن و ماهیت مجعول نمی‌شود.
ماهیت، همان کیفیت وجود خارج
استاد: فرق نمی‌کند. ببینید ماهیت همان کیفیت وجود خارج است نه‌اینکه ما یک امر عدمی را انتزاع می‌کنیم. شما آن شکل وجود خارج را ماهیت می‌گویید. چه شده است که آن شکل وجود خارج این شکل شده است؟ غیر از این است که سلسلۀ علیت در این دخالت داشته است؟! الآن شما یک شکل هستید و شکل شما با شکل شخصی که در کنار شما هست تفاوت دارد آیا این تفاوت بدون علت به‌وجود آمده است یا با علت به‌وجود آمده است؟!
تلمیذ: با علت.
استاد: آن علت چه بوده است؟ سلسلۀ طولیه. همان سلسلۀ طولیه که این اختلاف را به‌وجود آورده است همان سلسلۀ طولیه این اختلاف را استمرار می‌دهد؛ برمی‌گرداند، زیبا می‌کند، قشنگ می‌کند، زشت می‌کند، پیر می‌کند، جوان می‌کند و سلول‌ها را کم‌وزیاد می‌کند. تمام این اختلافات و تفاوت‌ها که اول به‌وجود آمد همین اختلاف و تفاوت در سلسلۀ علیه و در استمرار خودش هم باید باشد پس فرقی ندارد.
أللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد