کیفیت ارتباط علت و معلول در امکان استعدادی

آمدند فرموده‌اند که این خشب از نقطه‌نظر سلسلۀ علّی با خشب عادی که می‌خواهد تبدیل به یک حیّه بشود فرق نمی‌کند. چطور در خشب عادی برای حالات مختلف و مقارناتی که پیدا می‌کند همین‌طور این سلسلۀ علل در این خشب عادی هم محقق است الاّ اینکه کاری که انبیاء می‌کنند این است که فاصلۀ زمانی را در اینجا حذف می‌کنند. همان‌طوری‌که در جلسۀ قبل عرض شد این زمان را از اینجا برمی‌دارند و به‌جای اینکه این سلسلۀ علل بخواهد در خارج محقق بشود تااینکه این خشب تبدیل به حیّه بشود با ارادۀ ولیّ و با همت و ارادۀ مرید که آن ولیّ است می‌آید این فاصلۀ زمانی حذف می‌شود و سیصد سال تبدیل به طرفة العینی می‌شود ولی در این طرفة العین تمام سلسلۀ علل و حوادثی که باید یکی پس از دیگری محقق بشود تا خشب تبدیل به حیّه بشود انجام شده است به‌نحوی‌که اگر قرار باشد انسان چشم باز کند و بصیرتش نسبت به این مسئله روشن بشود و از زمان بیرون بیاید ...، بالأخره این عملی را که این ولیّ که پیغمبر است انجام می‌دهد یک فعل خارجی در عالم خارج محقق شده است و معدوم که نیست، اگر شخصی این چشم را باز کند آیا سلسلۀ عللی را که این خشب و همین عصایی که الآن در دستش هست و از خشب است طی کرده است تا تبدیل به حیّه شده است او را می‌بیند یا نمی‌بیند؟ بالأخره باید ببیند. الآن همۀ این صور در این فیلم مضبوط است. اگر شما الآن به این فیلم و صور نگاه کنید چیزی متوجه نمی‌‌شوید اما اگر این فیلم را درون دستگاه قرار دادید و دستگاه کم‌کم شروع به چرخش ‌کند مشاهده می‌کنید که این صوری که الآن منطوی در این فیلم هست از چه مسائل خارجی حکایت می‌کند. همین‌طور الآن ما متوجه نمی‌شویم. صحبت در این است که آیا این سلسلۀ عللی که انجام شده است ولو برای اهلش قابل مشاهده است یااینکه نه، نفس ارادۀ ولیّ در اینجا خشب را تبدیل به حیّه کرده است و ما هیچ دلیلی نداریم بر اینکه ...