فیاضیت پروردگار و استمرار فیض الهی

پس این مسئله به قول مرحوم آخوند که باید قائل به دوام موجودات زمانی باشیم تااینکه فیاضیت پروردگار ثابت بشود ما می‌گوییم که اصلاً موجودات زمانی که هیچ، در مبدعات هم این حرف را نمی‌زنیم! در مبدعات هم لازم نیست که اینها وجود داشته باشند تااینکه فیاضیت پروردگار ثابت بشود. خب فیاضیت ثابت نشود مگر حالا چون پروردگار، پروردگار است ـ گفت: درخت گردکان به این بزرگی، درخت خربزه الله اکبر! ـ و چون پروردگار جامع جمیع صفات است باید همۀ صفات را به او نسبت بدهیم؟! بله، اگر پروردگار خلق کند متصف به فیض خواهد شد و اگر خلق نکند متصف به فیض هم نخواهد شد و هیچ اشکالی هم لازم نمی‌آید. نه، اشکال در ذات لازم می‌آید چون ذات فعلیت تامه دارد و نه اشکال در خارج لازم می‌آید چون همه مستند به اوست، چیزی نیست تااینکه بخواهد فیض به او تعلق بگیرد یا نگیرد. هر وقت دلش خواست تعلق می‌گیرد و اگر نخواست تعلق نمی‌گیرد.

تلمیذ: چون او احتیاج ندارد.

استاد: احتیاج ندارد.

تلمیذ: این که بحث ؟؟ را مطرح می‌کنند.

استاد: آنها متکلمین بودند.

تلمیذ: بودنش را کمال فرض می‌کنند و نبودش را نقص [فرض می‌کنند]. ما اصلاً بیاییم بگوییم که کاری به کمال نداریم یعنی چه فیاض باشد یا نباشد، پروردگار فی‌حدّ‌نفسه دارای کمال است ولی لازمۀ ذات او این فیاضیت هست.

استاد: نه‌خیر! چه کسی گفته است که لازمۀ ذات او فیاضیت است؟

تلمیذ: یک روایتی از امیرالمؤمنین علیه‌السّلام هست که یک هم‌چنین چیزی سؤال می‌کنند فرمودند که آدم...

استاد: آقا ما بعد از فرض فیض داریم این روایت را نقل می‌کنیم! اما اگر از امیرالمؤمنین سؤال بکنند آیا کسی خدا را مجبور کرد بر اینکه خلق بکند؟ می‌گوید که نه‌خیر. مطلب ما هم همین است. ما داریم خدا را مجبور می‌کنیم که چون خدایی باید خلق کنی! می‌گوید که نه‌خیر، خدا هستم و خلق نمی‌کنم! این چه اشکالی لازم می‌آید در اینکه حتماً چون خدا هست باید فیض هم برساند؟! نه، هیچ فیض لازم نیست. اگر خلق بکند و ما را درست بکند خانه‌اش آباد! نکرد هم نکرد. ﴿تُعَذِّبۡهُمۡ فَإِنَّهُمۡ عِبَادُكَ وَإِن تَغۡفِرۡ لَهُمۡ فَإِنَّكَ أَنتَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ﴾¹