فیاضیت پروردگار و استمرار فیض الهی

استاد: خب بشود؛ خلوّ ذات در یک موقعیتی از اراده باشد. چطور این که ﴿كُلَّ يَوۡمٍ هُوَ فِي شَأۡنٖ﴾¹ الآن خلوّ ذات در مرتبۀ اراده‌های متوالیۀ خلق زید و خلق عمرو و خلق بکر یوماً فَیوماً تجدداً فَتجدداً است. آیا آن ارادۀ بعدی عین ارادۀ اول است یا فرق می‌کند؟ خب فرق می‌کند پس معلوم است که خلوّ ذات از آن اراده بوده است.

تلمیذ: پس این اشکال در خود ذات، ... جدا نمی‌کند؟

استاد: نه، آنجا دیگر اصلاً زمان نیست و ذات خودش غنای بالذات دارد غنائی که... الآن این مسئله را عرض می‌کنم.

ببینید اشکالی که مطرح می‌کنند آن اشکال این است یعنی اشکال مهم و لمّ قضیه و مسئله اینجا است که اگر قرار باشد عالم ماده مسبوق به عدم زمانی باشد و برهه‌ای باشد ـ نه زمانی ـ که عالم ماده وجود نداشته باشد لازمه‌اش این است که آن فیاض علی الإطلاق در برهه و مرتبه‌ای کتم از فیض خودش و بخل در فیض کند و حاشا به کرم، لطف، فیض و جود او که در هر برهه‌ای از برهه‌ها این دوام فیض را از خودش سلب کند. این عمده مسئله‌ای است که در اینجا مطرح می‌شود. صحبت ما در اینجا این است که این فیاض علی الإطلاق آیا از نقطه‌نظر مصادیق و موارد خارجی باید عمل او را مدّنظر قرار بدهیم یا از نقطه‌نظر تعلق مصلحت به فعل او [باید عمل او را مدّنظر قرار بدهیم]؟! اگر از نقطه‌نظر مورد و مصداق خارجی است این مسئله در سیر عرضی ـ نه در سیر طولی ـ اشیاء خارجی متصور است.

الآن فرض بکنید در این قم، جمعیت و سکنه‌اش چقدر است؟ فرض کنید یک میلیون نفر است. چرا فیاض علی الإطلاق آن را یک میلیون و دویست هزار نفر نکرد؟! دویست هزار نفر الآن بخل کرده است! فرض بکنید الآن در این بیابان‌های اطراف قم، همۀ این بیابان‌ها خشک است. چطور فیاض علی الإطلاق نیامده است همۀ اینها را سبز کند و درختان، اشجار، حیوانات، انسان‌ها و همۀ اینها را در اینجا درست بکند؟! چرا این‌همه زمان‌هایی گذشته است که زمین خالی از سکنه بود و فقط آب و خاک و اینها در اینجا بود و اصلاً حیاتی وجود نداشت؟!