تبیین مراتب وجود و امکان استعدادی

تلمیذ: می‌توان گفت که افرادی که به بهشت می‌رسند، مکان دنیا را فراموش می‌کنند؟!

استاد: بله.

تلمیذ: تصور اینکه اصلاً در دنیا بوده‌اند [را فراموش می‌کنند]. مثل اینکه الآن خواب که می‌بینیم اصلاً در ذهنمان در عالم خواب خطور نمی‌کند که در یک جهان دیگری هم بودیم، همین‌طور وقتی بیدار می‌شویم هم دیگر خواب را [فراموش می‌کنیم].

استاد: خب از باب احاطۀ تجردی که پیدا می‌کنیم [این‌طور است]، لذا می‌گوید: ﴿يَٰحَسۡرَتَىٰ عَلَىٰ مَا فَرَّطتُ فِي جَنۢبِ ٱللَهِ﴾.¹

تلمیذ: در بهشت هم می‌گویند؟!

استاد: در جهنم می‌گویند.

تلمیذ: نه، در بهشت هم می‌گویند؟!

استاد: بهشت هم همین‌طور است بالأخره کارهای خودش را می‌بیند ﴿فَبَصَرُكَ ٱلۡيَوۡمَ حَدِيدٞ﴾!²

تلمیذ: ...

استاد: نه‌خیر، آنها را می‌بیند منتها جهت کدورت و غم و غصه و اینها ندارد.

تلمیذ: همۀ گذشته را می‌بیند؟

استاد: بله، کار خراب است.

تلمیذ: بهشت کار خراب است؟!

استاد: خب می‌بیند که در دنیا چه‌کار کرده است!

تلمیذ: چرا خودش اسم آن را بهشت گذاشت؟!

استاد: بهشت است به‌خاطر اینکه آن جنبۀ رحمت غلبه می‌کند! حالا اشکال دارد که ببیند؟! چه اشکالی دارد ببیند؟!

تلمیذ: چون در حال بالاتر به پایین‌تر توجه ندارد.

استاد: نه، [اگر] بخواهد می‌تواند.

تلمیذ: پس با اراده است.

استاد: بله، بخواهد می‌تواند.

تلمیذ: قرآن هم در رابطۀ با جهنمی‌ها می‌گوید: ﴿قَٰلَ كَمۡ لَبِثۡتُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ عَدَدَ سِنِينَ * قَالُواْ لَبِثۡنَا يَوۡمًا أَوۡ بَعۡضَ يَوۡمٖ﴾³ این دلالت بر انتقال کل ایام روز دنیایی در لحظات مختصر می‌کند.

استاد: خب نه، حکایت از آن می‌کند مثل قضیۀ اصحاب کهف، یعنی وقتی که به دنیا و زمان و آن عالم قیامت و عالم بهشت که بسط زمان در آنجا نسبت به زمان خودش هست نظر می‌کند، می‌بیند که اصلاً مثل اینکه یک روز بوده است.

تلمیذ: نسبت به آنجا این‌طور است؟

استاد: بله، نسبت به آنجا است.

أللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد