تبیین مراتب وجود و امکان استعدادی

لذا دیگر اینجا مسئلۀ روایاتی که دیگر مربوط به کیفیت سلوک بزرگان و کارهایشان است و مسائل مربوط به عاشورا و کارهایی که سیدالشهداء علیه‌السّلام کرد و کیفیت آن شهادت و مباهاتی که خدا دارد به ملائکه می‌کند که نگاه کنید ببینید بندۀ من الآن دارد چه می‌کند و... تمام اینها همان ابتهاج ذات است که الآن این سیدالشهداء در روز عاشورا کاری دارد می‌کند که خدا دارد الآن به ذات خودش مبتهج است! مثل کار ماها البته! چطور خدا فخر می‌فروشد به ملائکه که بندگان مرا ببیند که اینها چه هستند و اینها...! این قضیۀ سیدالشهداء در روز عاشورا که مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ هم در کتابشان دارند که او با تمام مظاهر اسماء الهی الآن دارد در این عالم بروز پیدا می‌کند و جمع بین وحدت و کثرت و کیفیت ترتیب این اسماء کلیه و این کیفیت ظهور و فناء و ازدست دادن هستی و همۀ تعلقاتش و درعین‌حال ابتهاجش ...؛ هم تعلقاتش را دارد ازدست می‌دهد و هم ابتهاج به نهایت کلمه دارد و هم رأفت، عطوفت، احساس و آن حالت ابتهال و گریه‌ای که می‌کند اصلاً اینها چطور باهم جمع می‌شوند؟! آدم واقعاً گیج می‌شود!

از یک طرف می‌گوید: «علی الدُنیا بَعدکَ العفا»¹ از یک طرف هرچه بیم بیشتر می‌گذرد «لمّا اشتَدَّ الامرُ بِالحُسَینِ بن عِلی ...»² این صورت حضرت منبسط‌تر و بازتر می‌شود این چه مسائلی مجموعاً و چه بروزاتی و ظهورات هست؟! یعنی این‌طور در عین تعلق شدید نسبت به این مورد در عین این تعلق که مربوط به کثرت است عدم تعلق تام نسبت به جنبۀ وحدت دارد! یعنی این یک مسئله‌ای است که خلاصه باید روی آن فکر کرد که این قضیۀ ابتهاج چطور می‌شود انجام می‌شود درعین‌حال این جنبۀ کثرت و گریه و ناراحتی و ألم که لازمۀ تعلق نفس است هم باشد!

اختلاف حالات اصحاب سیدالشهداء علیه‌السّلام