مراتب تجرد و اشتداد وجودی در ممکنات

آن نحوه مرتبۀ وجود خاص که عبارت از یک مرتبۀ از عالم نور و تجرد است. حالا آن مرتبۀ خاص از عالم نور و تجرد همان است که وجود ملائکه از آن به‌وجود مى‌آیند. منتها هرکدام از ملائکه در ارتباط با این مرتبۀ از نورانیت یعنى در اصل نورانیت تفاوت مى‌کند. مثل اینکه شما یک نور دارید که عبارت از نور زرد است مثل همین نورى که الآن در این چراغ دارید مشاهده مى‌کنید، این نور زرد یک کیفیت و مرتبه از نور است. حالا فرض کنید یک لامپى دارید که ده وات از این نور زرد است و یک لامپ هم دارید که پانصد وات است وات‌ها در این نور زرد تفاوت پیدا مى‌کند؛ آن نور زرد شدید مى‌شود و آن نور زرد خفیف مى‌شود ولى کیفیت نور، آن نور زرد است.

فرض کنید یک قسم دارید که لامپ‌های مهتابى است با کیفیت خاص و بدون سیم و گاز هلیوم این اشتعال پیدا مى‌کند و نورانى مى‌شود؛ یعنى جریان الکتریسیته در این گاز وقتى آن را گرم مى‌کند گاز هلیوم تبدیل به این نور مى‌شود. کیفیت این نور، نور سفید است. دیگر نور زرد نیست! منتها همین مقدار گاز در این ظرف، مقدار بروز و ظهور خارجى همین مرتبۀ از نورانیت است؛ یعنى اگر شما یک لامپ از این لامپ‌های مهتابى یا مثلاً چراغ‌هایی که جدید آمده یا چراغ‌های نئونى که آمده را کنار این چراغ‌هایی که سیم دارد بگذارید به‌خوبی تفاوت آنها را از نقطه‌نظر ماهیت مى‌بینید. گرچه همۀ آنها نور هستند ولى این نور، نور سبز است. این نور، نور سفید است. این نور، نور زرد است. در اصلِ نور و در بروز و ظهور خارجى که ما از آن تعبیر به ماهیت مى‌کنیم، آن ماهیت تفاوت مى‌کند! یک ماهیت، ماهیت زرد است و یک ماهیت ماهیت با یک خصوصیات و آثارى است و آثارش هم فرق مى‌کند! مثلاً این براى چشم ضرر دارد و آن براى چشم مفید است، این داراى این خواص است و فلان مى‌کند و آن اشعۀ مادون قرمز یا ماوراء بنفش است، این آثار ترمیم دارد و آن نور آثار مخرب دارد، یکى سرطان مى‌آورد و یکى سرطان را خوب مى‌کند! همۀ اینها نورهایى هستند که هرکدام از اینها یک خصوصیات و یک آثارى دارند ولى همان در رتبۀ خودش اختلاف مراتب دارد؛ یکى ممکن است این مقدار بتواند تشعشع داشته باشد، یکى ممکن است تشعشع [بیشتر داشته باشد].