تفاوت امکان ذاتی و امکان استعدادی در فلسفه
بررسی نسبت میان ماهیت، وجود خارجی و استعدادهای مادی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق تفاوتهای مبنایی میان «امکان ذاتی» و «امکان استعدادی» میپردازند. بحث با بررسی جایگاه هیولا به عنوان مادهالمواد و منشأ جهات شرور و اعدام آغاز شده و به تحلیل چگونگی صدور موجودات از عقل فعال میرسد. در ادامه، استاد به نقد دیدگاههای مختلف پیرامون اشتراک لفظی یا معنوی این دو مفهوم پرداخته و با تکیه بر مبانی صدرالمتألهین، تفاوتهای ساختاری آنها را از منظر ظرف اتصاف (ذهن یا خارج) و نسبت آنها با وجود و ماهیت تشریح میکنند. این جلسه با هدف رفع ابهام از برهانهای فلسفی پیرامون حدوث زمانی و مسبوقیت ماده بر صورت، به تبیین این نکته میپردازد که چگونه امکان ذاتی به ماهیت تعلق میگیرد و امکان استعدادی به وجود خارجی، و در نهایت با تأکید بر اشتراک معنوی این دو مفهوم، به پرسشهای شاگردان در خصوص نحوه انطباق این مفاهیم بر مصادیق پاسخ میدهند.
مرتب سازی:
تفاوت امکان ذاتی و امکان استعدادی در فلسفه
14تلمیذ: منبعش امکان ذاتی است یعنی امکان ذاتی منشأ برای امکان استعدادی است، همین وضع برای اینکه به آنها اشاره کنیم لفظ «بودن» نمیشود ...
استاد: آنها این مطلب را قبول ندارند.
تلمیذ: ... به معنای چیست؟! به معنای عموم و خصوص مطلق بودن است؟
استاد: نه یعنی منشأ وجودی امکان استعدادی از امکان ذاتی عقل فعال.
تلمیذ: اگر به وجود میخورد و اگر وجودش از وجود امکان ذاتی است چطور میشود شدت و ضعف نباشد؟
استاد: شدت و ضعف ندارد. این یک مسئله است و آن یک مسئلۀ دیگر است هرکدام باهم فرق میکند. اصل امکان ذاتی به اصل وجود برمیگردد، حالا آن وجود خارجی متعلَّقش یا شدید است یا ضعیف است مثل انسان؛ مفهوم انسان متواطی است حالا مصداقش ممکن است یکی سه متر باشد و یکی بیست سانت یا سی سانت باشد.
أللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد