تفاوت امکان ذاتی و امکان استعدادی در فلسفه
بررسی نسبت میان ماهیت، وجود خارجی و استعدادهای مادی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق تفاوتهای مبنایی میان «امکان ذاتی» و «امکان استعدادی» میپردازند. بحث با بررسی جایگاه هیولا به عنوان مادهالمواد و منشأ جهات شرور و اعدام آغاز شده و به تحلیل چگونگی صدور موجودات از عقل فعال میرسد. در ادامه، استاد به نقد دیدگاههای مختلف پیرامون اشتراک لفظی یا معنوی این دو مفهوم پرداخته و با تکیه بر مبانی صدرالمتألهین، تفاوتهای ساختاری آنها را از منظر ظرف اتصاف (ذهن یا خارج) و نسبت آنها با وجود و ماهیت تشریح میکنند. این جلسه با هدف رفع ابهام از برهانهای فلسفی پیرامون حدوث زمانی و مسبوقیت ماده بر صورت، به تبیین این نکته میپردازد که چگونه امکان ذاتی به ماهیت تعلق میگیرد و امکان استعدادی به وجود خارجی، و در نهایت با تأکید بر اشتراک معنوی این دو مفهوم، به پرسشهای شاگردان در خصوص نحوه انطباق این مفاهیم بر مصادیق پاسخ میدهند.
مرتب سازی:
تفاوت امکان ذاتی و امکان استعدادی در فلسفه
5تلمیذ: دائماً یک وجود بیشتر ندارد؟
استاد: پس شما برای چه امکان میگویید؟
تلمیذ: ما وجود سیال را که در این ممکن میبینیم توسعه میدهیم و میگوییم که لابد این قوهای داشته که این سیر را پیدا کرده است؟
استاد: همین قوه یک مادۀ حامل میخواهد یا بدون ماده؟! آن مادۀ حاملی که الآن در این نطفه هست و آن نطفه را به علقه تبدیل میکند، آن مادۀ حامل الآن فعلیت دارد یا فعلیت ندارد؟
تلمیذ: فعلیت بهعنوان ممکن دارد؟
استاد: دیگر ما به آن ممکن نمیگوییم، الآن فعلیت دارد، هذه نطفةٌ اصلاً کاری به انسانیت و غیر انسانیت نداریم.
تلمیذ: ما به این امکان استعدادی میگوییم.
استاد: نه، ما اصلاً هیچ چیزی به آن نمیگوییم، نطفه نطفه است. یک وقت شما به نطفه نگاه میکنید از نظر اینکه نطفه است و از نظر اینکه یک صورت است و این یک شیء خارجی است مثل کتاب که یک شیء خارجی است، دفتر، آب، فرش، اینهم یک نطفه است و یک شیء خارجی است، خصوصیاتش این است، ترکیبش این است، اگر تجزیه کنید دارای این مسائل و امثالذلک است؛ ید دارد، سدیم دارد، پروتئین دارد، مواد قندی و گلوکز و امثالذلک دارد، اینها چیزهایی است که در نطفه هست لذا وقتی این در رحم مادر قرار میگیرد خودش از خودش تغذیه میکند یعنی خود این اسپرم از خود نطفه تغذیه میکند تا وقتی که به جدارۀ رحم ملصق شود، آنوقت آن موقع تازه به جداره رحم میآید و وقتی که تمام شد، شروع میکند به تغذیه کردن از آن. پس این خودش وجود خارجی دارد لذا شما این را درنظر میگیرید، این نه ممکن است و نه مستعد است هیچ! بعد توجه میکنید به آن حالت بعدی که برای این در ظرف مناسب پیدا میشود، اگر شما غیر از نطفه در رحم مادر بگذارید به علقه تبدیل نمیشود ولی اگر یک نطفه را بگذارید به علقه تبدیل میشود.