تفاوت امکان ذاتی و امکان استعدادی در فلسفه

مسئلۀ دیگر که در اینجا داریم مسئلۀ عموم المجاز است، عموم المجاز این است که یک لفظ برای معنای حقیقی وضع شده است منتها اگر درنظرتان باشد آن مسئله‌ای که در بحث سکاکی و غیر سکاکی در باب استعارات بود در آنجا ایشان قائل به ـ حق هم با ایشان است ـ یک نوع توسعه در مصداق این لفظِ موضوعٌ له هستند و حق هم با ایشان است؛ یعنی وقتی که واضع لفظ اسد را برای حیوان مفترس وضع کرده است آن سلیقه و ذوق انسانی می‌آید و برای اینکه بتواند استفاده‌های متنوع و استعمالات متنوع بَلاغی از این لفظ داشته باشد در مصداق این لفظ توسعه می‌دهد، من‌باب‌مثال اسد را که برای حیوان مفترس وضع شده است توسعه می‌دهد و در یک معنایی مثل همان معنای اشتراک معنوی لفظ را وضع می‌کند و قرار می‌دهد، آن معنا عبارت از شجاعت و تهوّر و جرئت است؛ جرئت غیر عادی و شجاعت غیر عادی که آن شجاعت غیر عادی هم در حیوان مفترس موجود است و هم در رجل شجاع! بناءًعلیٰ‌هذا استعمال اسد در حیوان مفترس، دیگر نه به‌عنوان لفظی است که برای موضوعٌ له وضع شده است بلکه به‌عنوان أحدُ مصادیقِ التّجری و أحدُ مصادیق الشجاعة و المهابة قرار می‌گیرد و بنا بر این توسعه برای رجل شجاع هم این استعمال، استعمال قابل قبولی است. این عموم المجاز می‌شود. البته یک فرقی اینها باهم دارند.

بحث در اشتراک لفظی و اشتراک معنوی امکان ذاتی و امکان استعدادی به این برمی‌گردد؛ بعضی‌ها گفته‌اند که امکان ذاتی از آن جایی که هیچ‌گونه ارتباطی با امکان استعدادی ندارد، امکان استعدادی وصف است برای محلی که آن محل موجود بالفعل خارج است و امکان ذاتی برای ماهیت وصف است؛ ماهیتی که نسبت به وجود و عدم متساوی الطرفین است. از این نقطه‌نظر استعمال امکان در هرکدام از این دوتا مثل اشتراک لفظی ‍[است] که هیچ ارتباطی با همدیگر ندارند.