تفاوت امکان ذاتی و امکان استعدادی

پس اشتراک معنوی در مصادیقی هست که آن مصادیق به‌حسب ظاهر باهم ارتباط ندارند فقط بوجهٍ مِنَ الوجوه به یک وجه و به یک عنایت اینها موجب این چیزها هستند یعنی این جهت در اینجا هست اما در مورد اشتراک لفظی اصلاً در آنجا هیچ وجه اشتراکی وجود ندارد، وجه اشتراک ماهوی وجود ندارد، این اشتراک «اشتراک ماهوی» است یعنی در مفهوم این معنایی که القاء می‌شود ... شما نگویید که در مورد آنجا هم بین معنای حقیقی و بین معنای مجازی هم اشتراک وجود دارد، همان شهامت و شجاعت مابه‌الاِشتراک بین معنای حقیقی و معنای مجازی است پس چه فرقی شد؟! چون هم در اینجا ما می‌گوییم که افراد مختلف هستند و ممکن است اختلاف باشد و هم در آنجا می‌گوییم. در هردو اختلاف هست؛ در همان‌جا مابه‌الاِشتراک هست، اشتراک در آنجا شجاعت است.

فرق بین اشتراک معنوی و عموم و مجاز

مثلاً شما یک رجل طویل القامه را به منار تشبیه می‌کنید لذا اینکه می‌گویید: منار آمد، حالا آن منار فرض کنید که صد متر است، پنجاه متر است و این شخص سه متر است، این فقط در طول قامت با همدیگر اشتراک دارند اما آن منار از سنگ و چدن و خاک و گچ و آهک است ولی این انسان است. آن مسئله با اینجا تفاوتش در این است که در اشتراک معنوی در خود ماهیت مستعمله در آنجا اشتراکٌ‌ما وجود دارد، در خود آن ماهیت مستعلمه که طلب باشد اما در عموم و مجاز در ماهیت اشتراک نیست و فقط در آثار ظاهری هست که این تفاوت بین این دو است.

حالا صحبت مرحوم آخوند نسبت به امکان استعدادی و امکان ذاتی به این برمی‌گردد که به امکان استعدادی و امکان ذاتی امکان می‌گوییم و یکی از این دو امکان أمرٌ موجودٌ بالفعل خارجیٌ یقبلُ الشدةَ و الضّعفَ و النقصَ و الفعلیةَ که آن عبارت از همین هیئت مستعده و کیفیت مستعده‌ای است که در این امر خارجی هست بنابراین برگشت این امکان به امر وجودی است ولی بحث ما در امکان هذا ممکنٌ وصف به حال متعلق است، دارای ماهیت است و ماهیتش دائماً استمرار فقر و امکان را با خود دارد لهذا به این امر موجود هم دوباره امکان ذاتی می‌گوییم.