تفاوت امکان ذاتی و امکان استعدادی

بنابراین وقتی که این اوصاف مربوط به مستعد شد، آن جنبه‌ای که در آنجا به‌لحاظ آن جهت، امکان استعدادی می‌گوییم که عبارت از مآل و موضوع آخر برای موضوعی است که این موضوع اول در شرایط مناسب متحول به آن موضوع خواهد شد، به‌خاطر او به او امکان استعدادی می‌گوییم. پس انسان امکان استعدادی دارد برای اینکه نطفه متحول به او بشود. هندوانه‌ای که در این بوتۀ خاص هست امکان استعدادی دارد برای اینکه این بذر متحول به او بشود. این عبارت را باید به این نحو بیان کنیم.

وقتی که می‌گوییم: این امکان استعدادی برای او دارد در واقع آن وصف مآل و موضوع متحولٌ إلیه را آوردیم و این وصف را بر این موضوع حمل کردیم. این وصف برای خودش نیست. این بذر مستعد است نه‌اینکه امکان استعدادی دارد.

تلمیذ: ببخشید قوه یک امر عدمی است. مگر در این ممکن مستعد، قوه یک امر ممکن خارجی است مثلاً ما الآن در یک بذری که داریم این آن قوه را دارد، ما به همان قوه حائز بودن امکان استعدادی می‌گوییم.

استاد: نه، آن قوه عبارت از امر عدمی است. ببینید قوه درمقابل فعل است.

تلمیذ: اگر عدمی باشد چرا مثلاً در بذر گندم این را نمی‌گوییم؟ این در درونش هست ...

منظور از کیف استعدادی

استاد: خب همان است. شما در واقع دارید تأیید ما را می‌کنید. ببینید این تهیؤ و کیف خارجی عبارت از یک امر وجودی است که این امر وجودی در این هست و این امر وجودی در این نیست. امر وجودی برای بوتۀ هندوانه شدن در دانۀ هندوانه است. یک خصوصیاتی در این دانه هست که از نظر وزن بین این بذر و بذر یک چیز دیگر مثل طالبی تفاوتی نیست. آن به هر اندازه که وزن دارد این‌هم به همان اندازه وزن دارد و وزنش فرق نمی‌کند. اما از نقطه‌نظر خصوصیات و مواد، یک موادی در بذر طالبی هست که آن مواد در بذر هندوانه نیست و بالعکس یک موادی در این هست که این مواد در آن نیست و یک مقداری از مواد که عبارت از همان حیثیت غذائیه است بین هردو مشترک است. شما یک تخم‌مرغ را درنظر بگیرید در این یک تخم‌مرغ نطفه هست اگر نطفه داده باشد. این نطفه‌ای که الآن در این تخم‌مرغ هست حتی ممکن است زرده‌ای که در او هست را ببینید که آن زرده از نظر مواد هیچ اختلاف و تفاوتی من‌باب‌مثال با آن تخم یک کبوتر یا گنجشک نمی‌کند. هیچ فرقی نمی‌کند الاّ اینکه اختلاف در آن نطفه‌ای هست که الآن در این تخم‌مرغ هست و بقیۀ آنها مواد غذائیه‌ای است که این نطفه از آنها تغذیه می‌کند. این تغذیه بین هردو مشترک است ولی یک خصوصیات دیگری در این هست که این خصوصیات در او نیست. آن خصوصیت را کیف استعدادی می‌گوییم.