زیادت وجود بر ماهیت در فلسفه اسلامی

بیان معنای ذومراتب بودن حقیقت وجود

بنابراین ما باید بین حقیقت وجود و مفهوم وجود امتیاز قائل باشیم. آنچه را که بزرگان می‌فرمایند که وجود حقیقت ذومراتب است، نه به معنای مفهوم است بلکه به معنای آن حقیقت خارجی اوست که دارای مراتب است، شیئی است که وجود بر او صدق می‌کند یعنی آن موجود دارای مراتب مختلف است اما مفهوم وجود واحد است. مثل شجر، شجر مفهوم واحدی است به شجری که عشرین امتار است شما شجر می‌گویید، به شجری که متر واحد است شجر می‌گویید و در شجر بودن فرق نیست. آن شجری که دارای بیست متر قد است، جیمش را مشدد نمی‌گویید که این شجّر است! نه! ولو آن شجر بیست متر هم باشد شما «شین» و «جیم» و «راء» را تضعیف نمی‌کنید، همان شجر به همان سادگی که نسبت به یک شجر یک متری است، ما به آن بیست متری هم شجر می‌گوییم و به آن درخت گردو که پنجاه متر هم بالا رفته شجر می‌گوییم، به شجری که درخت کوچک و نهال کوچکی است مثل درخت سیب یا درخت گلابی که یک یا دو متر است به آن هم شما شجر می‌گویید، آن حقیقت خارجی که آن حقیقت خارجی حصه‌ای از وجود را دارد دارای مراتب مختلف است اما در نفس مفهوم وجود اختلافی نیست.

بین این مفهوم و بین ماهیت چه نوع ارتباط و علاقه‌ای وجود دارد؟ حقیقت مفهوم وجود حقیقت واحد است یعنی مفهومش مفهوم واحد است و با مفهوم ماهیت آیا مختلف است یا متحد است؟ قطعاً مختلف است به‌جهت اینکه اگر آن مفهومش مفهوم واحدی باشد، شما دیگر ماهیات مختلفه نمی‌توانید داشته باشید چون بین موضوع و محمول باید نوعی اتحاد باشد و اگر مفهوم آن محمول عین مفهوم موضوع باشد درعین‌حال موضوع ما دارای مفاهیم مختلفه باشد، در اینجا جمع بین متناقضین پیش می‌آید که از یک طرف محمول از نظر مفهومی عین موضوع است ولی از طرف دیگر در خود موضوع مراتب مختلفه‌ای از مفهوم وجود دارد. پس بین مفهوم وجود و مفهوم ماهیت اختلاف است و در این مسئله هیچ شکی نیست و هیچ کسی نگفته است که مفهوم وجود با مفهوم ماهیت یکی است.