ماهیت و نسبت آن با وجود در هستی‌شناسی

تلمیذ: این با آن تشکیک در وجودی که شما در مفهوم قائل شدید در آن بحث جلسۀ قبل و این جلسه مغایر نیست؟

استاد: می‌گویم که چرا مغایر است.

آن بحث جلسۀ قبل ما یک بحث معنای بسیط و عامیانه بود البته نمی‌خواهیم به مرحوم آخوند جسارت بکنیم ولی ایشان حالا یا نخواستند با آن دقت وارد بشوند یا بنا بر همان ممشا خواستند صحبت کنند البته در این چند خط آخر که مسئله‌ای را مطرح می‌کنند خیلی کار را خراب کردند! حالا به همان نهج که قوم ذکر کردند که هیچ اختلاف مفهومی بین موضوع و محمول نیست ما آن را در جلسات قبل عرض کردیم که بله، موضوع برای خودش یک مفهوم دارد همان‌طوری‌که زید، عمرو، بکر و خالد اینها مصادیق مختلفه‌ای هستند، مفاهیم اینها مفاهیم مختلفه است. آن مفهوم شما که از زید می‌فهمید با عمرو فرق می‌کند. یک شخصی دوست شما است اما این دشمن شما است. زید دوست شما است و عمرو دشمن شما است. شما می‌گویید که زید در منزل من آمد یعنی عمرو که دشمن شما است آمد؟! این‌طور نیست. همان‌طوری‌که این مفاهیم مختلف هستند محمولات این مفاهیم هم با خود این مفاهیم مختلف است. به‌جهت اینکه این محمولات همه دارای یک معنا هستند و آن معنا معنای وجود است و این محمول با موضوع خودش در اختلاف است همان‌طوری‌که خود این موضوعات باهم در اختلاف هستند. اگر اختلاف نداشته باشند لازمه‌اش این است که حتی موضوعاتی که دارای مفاهیم مختلف هستند آنها با همدیگر اختلاف نداشته باشند. این آن مطلبی بود که در آن جلسه عرض کردیم.

در این جلسه صحبت را در مصداق بردیم و می‌خواهیم مصداق را منشأ انتزاع برای حمل این محمول بر موضوع قرار بدهیم. در جلسات قبل صحبت از این بود که محمول ما در قضایا یک مفهوم عام الشمولی است که نسبت به همۀ موضوعات علی‌السویه است چه اینکه بگویید: شجرٌ موجودٌ چه بگویید: الإلهُ موجودٌ. چه اینکه بگویید: الکتابُ موجودٌ یااینکه بگویید: السماءُ موجودةٌ. آن مفهوم هستی در همۀ موارد یکی است اما دارای تشکیک در مصداق است یعنی در مصادیقش یکی حصۀ وجودی او بیشتر است و یکی کمتر است.