ماهیت و نسبت آن با وجود در هستی‌شناسی

تلمیذ: وجود به اضافۀ یک چیز دیگر هست.

استاد: منظور این است که نفس وجود در اینجا نیست. قدرت در اینجا هست. حالا به زیدٌ معدومٌ چه می‌گویید؟ اصلاً در اینجا وجودی در کار نیست!

تلمیذ: یعنی وجودی تصور می‌کنیم بعد می‌گوییم که معدومٌ.

استاد: بله، خب شما سلب آن را نسبت می‌دهید ولی خود وجود را که چیز نمی‌کند. خود عدم هم چون ضد وجود است در اینجا تصور می‌شود. اما وقتی می‌گویید: زیدٌ موجودٌ از این موجودٌ یک معنای دیگری می‌فهمید. پس معلوم می‌شود که آن موجودٌ با این زیدٌ دو مفهوم مخالف است که اگر مفهوم، مفهوم موافق بود وقتی که زیدٌ می‌گفتی چون موجودٌ هم می‌خواست همراهش برود برای اینکه شما متوجه نشدید. عرض من در اینجا این است که این موجودٌ که در اینجا برای این قضیه آوردیم با موجودٌ کلی که به‌عنوان یک مفهوم کلی در اینجا به‌نحو اجمال مدّنظر است تفاوت دارد.

تلمیذ: پس در واقع یک اتحاد مصداقی در خارج می‌شود؟

استاد: اتحاد مصداقی در خارج درست است ولی صحبت در این است که مرحوم آخوند می‌خواهند ثابت کنند بر اینکه محمولات همه یکی هستند و موضوعات تفاوت می‌کنند ولی محمول و موضوع در خارج یکی است حالا یا ما اتحادش را اتحاد ترکیبی بدانیم یا اتحادش را عینی و انضمامی بدانیم یا نمی‌دانیم یک بحث دیگر است. در خارج یکی است اما صحبت سر اختلاف ادراک مفاهیم است. ایشان می‌فرمایند که شکی نیست در اینکه بین موضوع و محمول اختلاف است. اختلاف در این است که آن بر یک معنا دلالت می‌کند. عرض بنده این است که یک محمول داریم که محمول کلی است که آن معنای مجمل وجود است و یک محمول داریم که برای قضیه می‌آوریم. این محمولی که برای قضیه می‌آوریم با آن چیز یکی است و یک معنا را دارد. البته نه‌اینکه «با آن معنا یکی است» به معنای این است که مفهوم او با مفهوم او یکی است [بلکه] محمول این با محمول قضیۀ دیگر فرق می‌کند نه‌اینکه با این...