ماهیت و وجود در مبدعات و مجردات

در آن روایتی که هست می‌فرمایند: «جَذبَةٌ مِن جَذَباتِ الحقِّ توازى عِبادَةَ الثَّقَلین»¹ این مسئله همین است؛ یعنی انسان به‌واسطۀ آن اعمالی که انجام می‌دهد یک حالت انبساط پیدا می‌کند، حالا اگر تمام اینها جمع بشود و روی هم اضافه بشود، انس یک طرف بیاید و جن یک طرف بیاید و تمام اینها آن حالات و نورانیاتی را که به‌واسطۀ اعمال کسب می‌کنند به روی هم بگذارند، یک جذبه از همۀ آنها بالاتر است! ببینید چه خبر است! واقعاً انسان نمی‌داند! خدا قسمت کند تا ببیند که قضیه چیست!

وَ أمّا الوجودُ الواجبی فَوجوبُه هوَ کَمالُ وجودِه الّذی لا أتَمَّ مِنه بَل و لا یَجوز أن یُساویهُ وجودٌ آخَر لِاستحالةِ وجودِ واجبَین.

[اما وجود واجب الوجود، وجوبش همان کمال وجودی اوست که کامل‌تر از آن متصور نیست؛ بلکه اساساً محال است وجود دیگری با آن برابری کند، چرا که وجود دو واجب محال است].

بعضی از همان تمثلات جبرائیل بر پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم بود. در روایت داریم که پیغمبر وقتی که مشاهده کردند دیدند دو پر جبرائیل غرب و شرق عالم را گرفته است!²

حضرت جبرائیل؛ ملک علم

جبرائیل ملک علم است؛ یعنی از نقطه‌نظر علم و نورانیت و ارتزاق علمی و احاطۀ علمی غرب و شرق همۀ عوالم را گرفته است! منظور عالم ماده که کرۀ زمین باشد، نیست! کرۀ زمین اصلاً در آنجا معنا ندارد! غرب و شرق عالم! آن‌وقت این جبرئیلی که غرب و شرق عالم را گرفته می‌گوید: «لَو دَنَوتُ أنملةً لاحترقت»!³ اصلاً مسئله برای انسان قابل تصور نیست! واقعاً نسبت به این مسئله فکر کنیم که این قضیۀ علم لا یتناهیٰ جبرائیل ـ انتها ندارد! ـ و این مسئله که کیفیت نزولش بر نفس انسان اصلاً قابل تصور نیست، این نسبت به علم پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم و احاطۀ وجودی پیغمبر هیچ است و اصلاً به‌حساب نمی‌آید!

بله! اینجاست که آقای حداد ـ رضوان الله تعالی علیه ـ می‌فرمودند، این مسئله بود! وقتی که از مقام عروج جبرائیل و اینها صحبت می‌کردند ایشان گفتند که این حرف‌ها چیست می‌زنید؟! آقا ما جاهایی رفتیم که جبرائیل نمی‌تواند خوابش را ببیند!⁴ این اشاره به همین قضیۀ «لَو دَنَوتُ أنملةً لاحترقت» است! اینها مجنون نبودند! اینها یک چیزهایی ادراک می‌کردند! خدا قسمت کند! ما که بدمان نمی‌آید! اگر خدا بدهد بدمان نمی‌آید! خدا بدهد خوشمان می‌آید، بدمان نمی‌آید! گفت: «اُحبُّ الصّالحین و لَستُ مِنهُم»!⁵