ماهیت و وجود در مبدعات و مجردات

مَراتبُ النَّقصِ مُتفاوتَة... مراتب نقص تفاوت دارد مراتبی که اصلاً غیر متناهی است. هر کسی برای خودش ...

وجودی که اتمّی از او معنا ندارد؛ یعنی مرتبۀ وجوب این است که تمام حدود و ثغور احتمال نقص در وجود واجبی منتفی است. نسبت به علم واجبی تمام احتمالات نقص [منتفی است].

نفی تمام احتمالات نقص در وجود واجب

یک کسی داشت محبوبۀ خودش را برای دیگری توصیف می‌کرد می‌گفت: این محبوبه و معشوقۀ من دارای جمال است! بعد او گفت: خب بگو ببینم ابروی او چطور است؟ گفت: آن ابرویی که در تصور تو می‌آید که قشنگ‌تر از آن نیست، برای اوست! گفت: خب ابروی او را کنار گذاشتیم! حالا بگو ببینم چشم او چطور است؟ گفت: هر چشمی را که می‌خواهی تصور کنی که دیگر بهتر از آن نیست، آن چشم برای او می‌شود! گفت: بگو حالا ببینم چانه‌اش چطور است؟ گفت: فلان! دیگر از بالا تا پایین آمد. خلاصه گفت: هرچه که در تصور تو می‌آید بهترینش [برای او] می‌شود! این وجود واجبی می‌شود؛ یعنی تمام احتمالات نقص طرف مقابل را منتفی می‌کند و وقتی منتفی شد این طرف لازم می‌شود.

نسبت به علم پروردگار هم همین‌طور است؛ هر احتمال نقصی که در علم پروردگار داده بشود منتفی است پس او واجب می‌شود. این‌طرف موافق برای او ...، هر احتمال نقص در قدرت منتفی است این طرف واجب می‌شود. هر احتمال جمال، نقص در جمال منتفی است و این طرف واجب می‌شود و هَلُمَّ‌ جَرّاً. و همین‌طور در سایر اصل وجود که این آثار وجود است. این وجود واجبی می‌شود. کمالی است که اتمّ از او نیست و این واقعاً یک معنای عجیبی است که ما در این تصورات خودمان وقتی که می‌بینیم این بزرگان وقتی که می‌آیند [و شرح می‌دهند] خب اینها از پشت کوه که نیامدند، بندگان خدا، اینها هرکدام برای خودشان بالأخره دورانی را طی کردند، معارفی را کسب کردند، وقتی که در آن زمینه می‌آیند و شرح می‌دهند و می‌گویند که حالتی را که از برای یکی از اینها پیدا بشود از جمالی که از تمام دنیا و آخرت برای آنها اجمل است، این در اینجا چه قضیه‌ای را مشاهده کرده است؟!