حقیقت وجود واجب و نقد نظریه وجود مطلق

و هذا القولُ منهم یؤدی فی الحقیقةِ إلى أنَّ وجودَ الواجبِ غیرُ موجودٍ و أنَّ کلَّ موجودٍ حتى القاذورات واجبٌ تعالى عما یقولُ الظالمون علواً کبیراً.¹

این در حقیقت برگشتش به این هست که اولاً وجود واجب موجود نیست به‌خاطر اینکه وجود مطلق عبارت از مفاهیم است و مفهوم هم که وجود خارجی ندارد بلکه وجودی ذهنی دارد. پس اولاً نفی وجود واجب در اینجا شده است و دوم اینکه هر موجودی حتی قاذورات هم واجب است و باید واجب باشد زیرا آن وجود مطلق، مفهوم است و حقیقت خارجی عبارت از مصادیق است پس هر مصداقی برای وجود مطلق واجب الوجود می‌شود درحالی‌که مسئله غیر از این است.

لأنَّ الوجودَ المطلق مفهومٌ کلیٌ مِن المعقولاتِ الثانیة التی لا تحققَ لها فی الخارجِ و لا شکَ فی تکثرِ الموجوداتِ التی هی أفرادُها.

وجود مطلق عبارت از یک مفهومی است که این مفهوم کلی است و معنای مصدری است و این از معقولات ثانیه است و یک معقول انتزاعی است. ما وقتی که به یک وجود نگاه می‌کنیم یک حقیقتی را در او می‌یابیم بعد یک معنایی را از او انتزاع می‌کنیم آن معنا را به همۀ اشیاء حمل می‌کنیم. آن معنای مصدری و انتزاعی می‌شود که همان عبارت از وجود مطلق است. این مفهوم کلی از معقولات ثانی فلسفی است و از معقولات اولیٰ نیست چون معقولات اولیٰ عبارت از خود اشیاء است.

التی لا تحققَ لها فی الخارجِ... اصلاً تحققی در خارج ندارد و فقط در ذهن هست ولی شکی نیست که موجوداتی که افراد این هستند متکثر هستند. ممکن الوجود این‌همه هست و واجب الوجود هم هست و هم واجب الوجود فرد برای وجود مطلق است و هم ممکن الوجود فرد برای وجود مطلق هستند.

أللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد