تحلیل فلسفی مفهوم وجود و موجود

درس سیصد و بیستم

تحلیل امکان اطلاق «موجود» بر «وجود»

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرّحمٰن الرّحیم

و مِنها اختلافُهُم فی أنَّهُ مَوجودٌ أو لا فَقیلَ إنَّهُ مَوجودٌ بِوجودٍ هو نَفسُه فَلا یَتسلسَل و قیلَ بَل اعتِباریُّ لا تُحَقَّق لَهُ فی الأعیانِ و قیلَ لَیسَ بِمَوجودٍ و لا مَعدومَ و الحَقُّ أنَّ العامَ اعتِباریُّ و لَهُ أفرادٌ حَقیقیةٌ.

و مِنها اختِلافُهُم فی أنَّ الوجوداتِ الخاصَّةَ نَفسُ الماهیاتِ أو زائِدٌ عَلیها و الحَقُّ أنَّهُ نَفسُ الماهیاتِ المُمکِنَةِ فی الواقِعِ و غَیرُها بِحَسَبِ بَعضِ الاعتِباراتِ فی الذِّهنِ.

و مِنها اختلافُهُم فی أنَّ لَفظَ الوجودَ مُشتَرکٌ بینَ مَفهوماتٍ مُختلفَةٍ أو مُتَواطٍ یَقَعُ عَلى الموجوداتِ بمَعنًى واحِدٍ.¹

مرحوم آخوند در اینجا چند مورد اختلاف را مطرح می‌کنند و از این مطلب فارغ می‌شوند و وارد در مسئلۀ بسیار مهم و دقیقی می‌شوند که بیشتر آنها مباحث و اختلافات لفظی و مفهومی است و یکی از آن مطالب که محطّ بحث است این است که [آیا] می‌شود برای وجود اطلاق موجود کرد یا نه؟ آیا ما می‌توانیم بگوییم: الوجود موجودٌ یا نمی‌توانیم؟! البته این بحث در بحث مشتق مطرح شد و اینکه مشتق چه معنایی دارد و آیا در مشتق مفهوم ذات اخذ شده است یااینکه آن معنای ذات مأخوذ نیست بلکه همان مشتق در حالتی از حالات عنوان اشتقاق را به خود می‌گیرد. براساس آن مسئله این اختلاف هست که وقتی ما می‌گوییم: الوجودُ برای این مبتدا چه خبری باید آورده شود؟! آیا می‌توانیم بگوییم: الوجود موجودٌ؟! زیرا موجود یعنی ذاتٌ ثَبتَ لهُ الوجود و وجود که ذات نیست پس اطلاق موجودٌ بر وجود نابجا است که همان بحث را می‌شود در اینجا آورد و موجود را به معنای همان وجود، به معنای حقیقت متشخصۀ خارجی اخذ کرد. به این بیان که مقصود از موجود عبارت از یک موجود خاص با یک تعین و شکل و عوارض خاص است که قطعاً وجود این‌طور نیست. خود وجود مِن حَیثُ هو هو دارای یک مفهوم و یک تشخص مختص به خودش است که آن تشخص، تشخص سِعی است و معنای آن تشخص معنای کلی نیست؛ نه کلی منطقی و نه این که عبارت از ماهیتی است که دارای مصادیق مختلفةُ الأنواع و الفصول و متفقةُ الأجناس در تحت یک طبیعت نوعیه باشند طبعاً وجود نمی‌تواند به این معنا باشد چون وجود از بحث ماهیات و مقولات خارج است و نه آن کلی به معنای یک لفظ عامی که دارای افراد متعدده‌ای است، به آن کیفیت هم نیست.