کیفیت خلق عارف و مسئله انعدام مخلوق

درس سیصد و بیست و چهارم

بررسی کلام محی‌الدّین در انعدام مخلوق عارف در صورت غفلت او از خلقش

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم‌

بررسی نظر محی‌الدّین راجع به کیفیّت خَلقَ عارف

درنظر بنده این بود که در این مسئله به همین مقداری که بیان شد اکتفا بکنیم ولی به‌خاطر درخواست بعضی از دوستان بیشتر توضیح می‌دهیم. مطلبى را محى‌الدّین رضوان الله علیه در فصوص راجع به کیفیّت خَلقِ عارف مى‌فرمایند و غفلت از آن خلق را موجب انعدام آن مخلوق مى‌دانند مگر اینکه عارف نسبت به تمام مراتب، عوالم و حضرات، مقامِ جمعى داشته باشد؛¹ همان‌طور که خود ایشان راجع به پیغمبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم به مُحصِى عَوالِمِ الحَضَراتِ الخَمسِ فِى وجودِهِ در آنجا اشاره دارند.² آن عوالمِ خَمس؛ عالَم اسماء و صفات است و عالَم ارواح و عقول مجردّه و فانیه، و عالَم ملکوت و مثال و عالَم مادّه است، که عارف بعد از اینکه تمام عوالم را احصاء مى‌کند به مقام جَمعُ‌الجَمعی مى‌رسد، مقامِ جَمعی که مقامِ بقاء است را مقامِ احصاء همۀ عوالمِ حضرات خمس مى‌دانند.

این مسئله باید یک قدرى بازتر بشود و راجع به کیفیّت خَلقِ عارف صحبت بشود که عارف به چه نحوه خَلق مى‌کند. البتّه این مطلبى که خدمتتان عرض مى‌کنم خداى ناکرده قصدمان جسارت یا تجرّى نسبت به مقام شامخ محى‌الدّین رضوان الله علیه نیست، ایشان بسیار مرد بزرگ و عارفى بوده‌اند و خیلى جلیل‌القدر بوده‌اند ولى از آنجا که بالأخره دَأب و دَیدَن یک طلبه بحث است و به مطلب از نقطۀنظر بحثى و علمى نگاه مى‌کند، همان‌طوری‌که رَسم و دَیدَن ما راجع به همۀ بزرگان همین‌طور بوده است و نسبت به مطالب آنها از این نقطۀنظر نگاه کرده‌ایم، پس این مطلب هم از دیدگاه یک فرد باحث و طلبه مورد تأمّل قرار مى‌گیرد. و شاید مسئله‌اى که ایشان مطرح مى‌کنند در مقام شهود، شهودِ تام باشد و ما در این قضیّه اشتباه کرده باشیم. ولى تا جایى که فکر و عقل ما نسبت به این مطلب مى‌رسد مى‌توانیم به خود حق بدهیم که در مسائل با یک دیدِ باز صحبت بکنیم، هرچند که در این مسئله دچار اشتباه شده باشیم.