کیفیت خلق عارف و مسئله انعدام مخلوق

توضیح لوح محفوظ و عالَم مشیّت کلّی

ببیند ما دو عالَم داریم؛ یکى عالَم اسماء و صفات کلیّه است که از آن گاهی به عالَم لوح محفوظ اسم آورده می‌شود، گاهی به عالَم قضاء و قدر کلّى و به عالَم مشیّت تعبیر آورده می‌شود و گاهی به عالَم عقل کلّى تعبیر آورده مى‌شود. عالَم، عالَم ثابتات است و جمیع مراتب نزول اسماء و صفات الهى إلى أبد الآباد و إلى أزل الآزال در این مرتبه محفوظ است و تعبیر به ﴿وَلَا رَطۡبٖ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِي كِتَٰبٖ مُّبِينٖ﴾¹ یا ﴿وَكُلَّ شَيۡءٍ أَحۡصَيۡنَٰهُ فِيٓ إِمَامٖ مُّبِينٖ﴾² اشاره به همین مسئله است؛ ما تمام اشیاء را یعنی هر چیزی را که به تصوّر آید در امام مبین احصاء مى‌کنیم، جمع‌آورى و حفظ‌کردن را احصاء مى‌گویند.

به عالَمی که به‌دنبال آن، مراتبِ تقدیر و قسمت‌بندى و به عبارت امروزی‌ها پارتیشن‌بندى قضاء و قَدَر الهى انجام مى‌گیرد عالَم مشیّت کلّى و لوح محفوظ مى‌گویند.

توضیح قضاء غیرحتمی و داستان اِخبار حضرت عیسی از فوت جوان و دفع آن با صدقه

یک اصطلاحى در تعابیر و بین افراد هست و در روایات اسمى از این اصطلاح آورده شده است و مردم عوام هم یک معنایی از این مطلب دارند و آن مطلب این است که مى‌گویند قضاء حتمى یا قضاء غیرحتمی؛ کم و بیش از قضاء غیرحتمى اطّلاع داریم، قضاء غیرحتمى آن امورى است که بر اثر نزولِ اسم یا صفت کلّى در این عالَم دستخوش تغییر و تبدّل قرار مى‌گیرد و آن مسئله از نقطۀنظر انجاز ممکن است به تأخیر یا تقدیم برسد؛ من‌باب‌مثال مَرَض، صحّت، موت، حیات، ضیق، یُسر، علم، جهل و همۀ نعمات و مقابل این نعمات وقتى که مى‌خواهند به مرتبۀ جزئیّت بیایند و مصداق خارجى پیدا بکنند، در حرکتشان از آن عالَم قضاء و قدر کلّى به سوى این عالَم دستخوش تغییر و تحوّلات واقع مى‌شوند تا اینکه به این مرتبه برسند و در وجود خارجى اشیاء وجود عینى پیدا بکنند. از این مسئله به قضاء غیرحتمى و تقدیر و قَدَر آن قضاء، تعبیر آورده مى‌شود.