اثبات وجود ذهنی از طریق انتزاع امر مشترک

بله، معناى واحد و مشترک و کلّى و عام و نوع و جنس و غیر این‌ها از لواحق گاهی در اعیان پیدا مى‌شوند لکن نه به این اعتبارات؛ (نه به اعتبارِ کلّى بودن و عام بودن و نوع بودن و جنس بودن بلکه به اعتبار جزئى بودن، یعنی به اعتبار اینکه این جزئى براى آن است.) پس حقیقت انسان مثلاً از این جهت که انسان است، در اعیان موجود است و رنگ وجود را پذیرفته است (یعنی این حقیقت، لباس وجود را پوشیده است در ضمن مثلاً زید.) نه از حیث نوعیّتش (یعنى انسان کلّى بودنش) و اشتراک کثرت در او، بلکه از حیث ماهیّت و طبیعتش (در خارج موجود است، نه از حیث آن لحاظ کلّى و چون که طبیعت کلّى است.)»

[وَ قَد فُرِضَ العُمومُ لاحِقًا بِها فی مَوطِنٍ یَلیقُ لُحوقُهُ بِها فیهِ، وَ هوَ الذِهنُ لا الخارِجُ‌.¹

«درحالی‌که عموم فرض شده است که ملحق به آن حقیقت شده است در جایی که سزاوار است که عموم به آن حقیقت در آنجا ملحق گردد و آن، ذهن است نه خارج.»]

اللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد