چالش‌های فلسفی وجود ذهنی و مقولات عشر

خارج از ذهن دانستن قوای ادراکیّه

تلمیذ: بنابر فرمایش شما دیگر ظهور ظلّى، عنوان ثانوى است؟

استاد: بله، قواى ادراکیّه هم همین‌طور هستند، چون اینها قواى ادارکیّه را خارج از ذهن مى‌دانند، یعنى مى‌گویند ذهن یک حقیقت بسیطى است که واجدِ قواى ادارکیّه است. می‌گویند قوّه عاقله، ظرف براى مُدرکات عُقلایى است، قوّه واهمه، ظرف براى صُوَر وهمیّه و معانى جزئیّه مانند محبّت، عشق و علاقه است، قوه حسّیّه ظرف براى صُوَر حسّیّه خارجى است. آن وقت برای هرکدام از اینها در مغز حساب و کتاب باز کردند؛ نفطاسیا و بنطاسیا و ... .¹ اینها را در منظومه در قسمت طبیعیّات نخواندیم! آنجا دارد که نمى‌دانم جلوى سر یک‌جور است [قسمت خاصی برای عملیات و ادراکات خاصی است.] البتّه اینها محلّ نظر هستند، چون بالأخره آنها با همان امکانات محدود خودشان جسم را تشریح مى‌کردند ولى الآن قضیّه تفاوت پیدا کرده است.

هنوز که هنوز است یعنی با تمام پیشرفتى که الآن شده است، نسبت به مغز بعضى از جاهاى ناشناخته وجود دارد، یعنى یک مقاطعى در مغز هست که ناشناخته است؛ مثلا یکى از آنها منطقه‌اى است که به آن، منطقۀ بِرنستیم مى‌گویند.² این چیزى است که بالای مخچه است و اسمش را black box یعنی جعبۀ سیاه گذاشته‌اند، که بسته است و نتوانسته‌اند در آن نفوذ بکنند. آن، حسّاس‌ترین منطقۀ مغزى است یعنى تمام احساسات و صُوَر که می‌خواهند از سیستم عصبى وارد مغز بشوند، این منطقه در آنجا حکمِ فیلتر را دارد؛ مسموعات را جدا مى‌کند، حسّیّات را جدا مى‌کند، مُبصرات را جدا مى‌کند، هرکدام از اینها را جدا مى‌کند و مى‌فرستد به آن منطقۀ خاصّ خودش از سامعه، باصره، شامّه و حس! من‌باب‌مثال اینکه یک کسى دست به یک نقطه از پاى شما مى‌زند و بعد دست به یک جای دیگری از پاى شما می‌زند، شما از کجا مى‌فهمید که به این دو منطقه الآن دست خورد؟ این به‌خاطر این منطقه است که این حس از اینجا با تمام آن اعصابى که در اینجا هست منتقل به نخاع می‌شوند و از نخاع وارد این منقطه برنستیم مى‌شوند و این منطقه برنستیم الآن ثابت مى‌کند که هم به اینجا دست خورده است و هم به آنجا دست خورده است. اگر او نباشد شما یک ضربه بیشتر احساس نمى‌کنید! یا فرض کنید شما در عین اینکه احساس ضربه مى‌کنید نگاه را هم تشخیص مى‌دهید، یا صوتى را که مى‌شنوید تشخیص مى‌دهید که این صوت الآن از این طرف آمده است.