نقد و بررسی تعریف جوهر در فلسفه

پس اگر این‌طور باشد، ضرورت ازلیّه در این ماهیّت لازم مى‌آید (پس اگر وجود عینِ آن باشد مثل جنس، و اگر جزء آن باشد مثل حقایق ممکنه؛ بالأخره در زید و بقیّه ممکنات که ممکن‌الوجود هستند، آن ماهیّت جزء ذاتشان است. بالأخره زید عبارت از حیوان ناطق خاص است که یک جزء ذاتش وجود است و یک جزء ذاتش آن خصوصیّت خارجى است. حالا که می‌گویید این وجودش را از پیش خودش آورده است و از کسی به او افاضه نشده است پس به تعداد جمیع ممکنات عالَم، واجب الوجود بالذّات لازم مى‌آید.) که قیّومِ واحد برتر از شریک و نظیر است علوّاً کبیراً.

امّا وجودات امکانیّه، حقایق آنها خود تعلّقات به فاعل هستند، اینها وجودشان را از آن فاعل می‌گیرند و ذوات این وجودات امکانیّه، عین احتیاج به مُبدِع و فاطر آنها خواهد بود، (نه اینکه اینها مرکّب شده‌اند از یک وجودى و از یک فصلِ مخصّصى که همان صورت باشد، که این فصل آمده است با آن وجود ترکیب شده است و وجود خارجى شده است. اصل و ذات این حقایق امکانیّه و خارجیّه عبارت از نیاز، احتیاج و ربط با آن وجود است.)»

اللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد