حقیقت علم و کیفیت تحقق آن در ذهن

تفاوت عین ثابت طبق مشرب عرفا با حکماء

عین ثابت طبق مشرب عرفا با عین ثابت طبق مشرب غیر عرفا از حکماء الهیّون مانند افلاطون و غیرذلک تفاوت می‌کند؛ در مشرب عرفا عین ثابت بر همان اولین تنزل نور وجود و وجود بسیط و تحققش به تعیّن و تشخص ماهوی اطلاق می‌شود. از آن تعبیر به عین ثابت می‌کنند که همان نفس و روح و تشکل روحی انسان است که بین او و سایر ارواح تفاوت [وجود] دارد؛ روح زید با روح عمرو دوتاست، ارواح انبیاء هرکدام باهم تفاوت دارند! تمام ارواح انسان‌ها با یکدیگر متفاوت هستند و این صرف‌نظر از وجود خارجی و جُسمانی آنهاست بلکه نفس آن روح که نازلۀ از مقام ﴿نَفَخۡتُ فِيهِ مِن رُّوحِي﴾¹ است و از کیفیت نزول او و آن اولین مرتبۀ شکل‌گیری او تعبیر به عین ثابت می‌شود.

این که شما در السنه مشاهده می‌کنید که می‌گویند: عین ثابت تفاوتی نمی‌کند، اشاره به همین مسئله است! سعۀ وجودی اشخاص با همدیگر تفاوت دارد، اشاره به همین مطلب است! جلوۀ الهی لا یَتَکَرَّر و لا یَتَبَدَّل است، اشاره به همین مطلب است! لا تکرارَ فی التَّجلی اشاره به همین نکته دارد! عین ثابت عبارت است از حدود ماهوی هر شیئی که در خارج تحقق پیدا می‌کند؛ از آن تعبیر به عین ثابت می‌شود.

ارتباط بسیار وثیق مسئلۀ عین ثابت با مسئلۀ حرکت جوهری

این مسئله یک ارتباط بسیار وثیقی با مسئلۀ حرکت جوهری دارد که ما إن‌شاء‌الله در بحث حرکت جوهری به این نکته اشاره می‌کنیم و مورد اختلاف خود را با مرحوم صدرالمتألهین در کیفیت حرکت جوهری در آنجا بیان می‌کنیم. مسئلۀ عین ثابت در آنجا خیلی مسئلۀ مهمی است که چطور عین ثابت شکل می‌گیرد و با وجود حرکت جوهری چه عین ثابتی باید برای اشیاء درنظر بگیریم و آیا به‌طورکلی عین ثابت با اصل حرکت جوهری هم می‌سازد یا نمی‌سازد، منطبق هست یا منطبق نیست؟ إن‌شاء‌الله در آنجا صحبت می‌شود.