تبیین کیفیت ادراک و وجود ذهنی

تعریف مثال اصغر و مثال اکبر

حالا ما راجع به این قضیه صحبت نمی‌کنیم بلکه فقط خواستم یک اشاره‌ای بکنم که پایه و اساس عقیدۀ قدماء بر چه ملاکی است، براساس قول به این واسطۀ بین تجرد و ماده که نه ماده است و نه تجرد است، همان چیزی را که ما اسم آن را برزخ و مثال می‌گذاریم و واسطۀ بین تجرد تام روح و بدن که این بدن، بدن مادی است، اسم مابین این دو را مثال و برزخ می‌گذاریم که مثال اصغر نامیده می‌شود که عبارت از همان بدن مثالی انسان است که این لباسی در عرض لباس مادی است که انسان آن لباس را در هنگام خواب و بیداری و مکاشفه مشاهده می‌کند که از آن تعبیر به مثال اصغر می‌آورند. مثال اکبر عبارت است از صور کلیه در عالم که در عالم مثال به آن مثال اعظم می‌گویند. این نفس، نفس بخاری است.

بطلان ورود ماده در امر مجرد

علیٰ‌کلّ‌حال اینها معتقدند بر اینکه صور اشیائی که ادراک می‌کنیم مانند صحرا، کوه‌ها، افلاک، بیابان‌ها، دره‌ها و امثال‌ذلک و همین‌طور انسان‌هایی که مشاهده می‌کنیم؛ زید، بکر، عمرو، خالد، تقی، نقی، حسن، حسین و افراد متعدد، همۀ کارهای آنها را در ذهن می‌آوریم که این آهنگر است، این نجار است، این قصاب است، این عالم است، این دکتر است، این مهندس است، حرفه و صنعتی که دارد تمام اینها را در ذهن می‌آوریم و یک مجموعه‌ای از این صور در ذهن ما قرار می‌گیرد، تا اینجا مسلم است که ما این مسائل را درنظر می‌گیریم. آنچه که مورد اشکال است اینجاست که اگر اینها در قوۀ خیال است، خود شما که بر این معتقدید که خیال جسم نیست! خیال قوه‌ای است از قوای روح و این خیال نه جسم دارد و نه متقدر به قدری است و نه اندازه‌ای دارد. بنابراین بطلان ورود ماده در امر مجرد مشخص است، این یکی.