تبیین کیفیت ابصار و ادراک در حکمت اشراق

یادم است یک دفعه شب سه‌شنبه بود مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ وقتی که راجع به گذشت از مراتبی که انسان در آن مراتب به آن می‌رسد صحبت می‌کردند می‌گفتند:

راجع به این حرف‌ها یک بنده خدایی بود که او ظاهراً خیلی مدعی بود بر اینکه از این مطالب گذشته و خواهد گذشت و قدرت و این حرف‌ها دارد. آن روز که می‌خواست پیش مرحوم آقا بیاید چشمش به یک بنده خدایی افتاده بود و بله، دل رفته بود و هوا هم به‌دنبال او [رفته بود] و پی یار می‌گشت! یک‌دفعه مرحوم آقا در بین صحبت گفتند:

بَه! مردم می‌گویند که اگر به ما حوری بدهند [ما از آن] می‌گذریم، تو چشمت به یکی می‌افتد اینجا هم که نشسته‌ای به‌دنبال او هستی!

یک‌دفعه دیدیم رنگش قرمز شد و سرش را پایین انداخت! گفتند که چشمت به‌‌دنبال یکی در این دنیا است، الآن که نشسته‌ای هم به فکر او هستی حالا می‌گویی که از حوری می‌گذری؟! نه آقاجان! اگر یک بار نشانت بدهند تا عمر داری به هیچ زن تماشا نخواهی کرد!

خلاصه اینکه فعلاً در این دنیا اوضاع به این کیفیت می‌گردد به‌خاطر این است که نشانمان ندادند بابا! اگر به ما حورالعین و به آنها غلمان نشان بدهند دیگر نه آنها به ما نگاه می‌کنند و نه ما به آنها [نگاه می‌کنیم]! ما گاهی اوقات می‌گوییم که إن‌شاءالله روز قیامت خدا آنجا حورالعین برایمان گذاشته است. گفت: برای ما هم غلمان گذاشته است! می‌گویم: غلمان آنجا فرق می‌کند چیزی نیست! می‌گوید که خاطرت جمع حورالعین آنجا هم فرق می‌کند! آنها هم از ما یک چیزهایی یاد گرفته‌اند و می‌گویند که حوریه‌ها هم فرق می‌کند!!

علیٰ‌کلّ‌حال این مسائل حوری و اینها، بهشت سعدائی از متوسطین است اما برای مقربین، لذاتشان و صور مُلّذۀ آنها اصلاً در وهم نمی‌آید که به همین معنا آیۀ شریفه دلالت دارد؛ ﴿وَلَدَيۡنَا مَزِيدٞ﴾² اشاره به این نکته است که ایشان می‌خواهند در اینجا بفرمایند که برای مقربین و اولیاء خدا در عالم قیامت اصلاً مسخره است که بخواهند به حورالعین توجه کنند و اصلاً باعث وهن و تنازل آنهاست که بخواهند توجه کنند. آنها در یک موقعیتی هستند، آنها در «من که ملول گشتمی از نَفَس فرشتگان هستند»!³ از نَفَس فرشتگان ملال و غبار ملال بر چهرۀ نفس آنها می‌نشیند! ببیند آنها در کجا هستند! یعنی در چه وضعیت و مقامی هستند که «ما لا عَینٌ رَأت و لا أُذُنٌ سَمِعَت و لا خَطَرَ عَلیٰ قلبِ بَشَر»⁴ وضعیت این‌طوری است! آن که ما اگر یک نگاه به آن بکنیم تا قیامت دل و حواس و فکر و همه چیزمان در هوای یار می‌رود، برای آنها باعث ذلت و پستی است که بخواهند توجه بکنند! تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل!