پاسخ به اشکال لزوم اتصاف نفس به صور ذهنی

لذا جرم هم برحسب نیّات و کیفیت تفاوت پیدا می‌کند. نیّات انسان و تخیلاتی که در ذهن انسان پیدا می‌شود هم از همین قبیل است. یک وقتی یکی هست که نیّت زنا می‌کند و اگر انجام شد پای آن هم می‌ایستد. الآن این شخص در این موقع زانی است! اما یک وقت یک شخصی فقط نیّت می‌کند اما اگر انجام داد، یک‌دفعه برای او حالت وحشت پیدا می‌شود و دهشت می‌کند و می‌گوید: عجب!! این اثر کمتری را دارد. یک شخصی فقط به همین‌که حالا همین‌طوری یک تصوراتی بسته به کیفیت جایگزینی و انطباق نفس با موقعیت، در ذهن او بیاید و برود، دل‌خوش است.

دراین‌صورت مرحوم آخوند چه کسی گفته است که شخص، فرد نیست؟! چرا؟! دراین‌صورت انسان فرد است و واقعاً فرد می‌شود و فردی از این ماهیت می‌شود و اتحاد پیدا می‌کند. در روز قیامت در نامۀ عمل نگاه می‌کنند که چندتا دزدی برایت نوشته‌اند، چندتا چه نوشته‌اند، چندتا چه و چه نوشته‌اند! [می‌گویی که] خدایا من این کارها را نکردم. [می‌گویند که] تو نکردی؟! یک‌دفعه می‌آورند و نشان می‌دهند!

اینکه امام علیه‌السّلام می‌فرمایند: «اللهُمَّ العَن بَنی أمُیةَ قاطِبة.»¹ وقتی سؤال می‌کنند که چرا همۀ آنها [را لعن می‌کنید]؟! می‌فرماید: «لأنّهُم رَضوا بِعملِ آبائِهِم»؛² به عمل آبائش رضایت دارد، همان گناه و همان کیفیت را در نامه برای این می‌نویسند. این نکته‌ای است که در اینجا نسبت به این مسئله هست البته مرحوم آخوند گاهی به این مسائل اشاره دارند منتها به‌نحو خیلی جامع و به‌نحو چیز در این مسائل کمتر صحبت می‌کنند.

الاشکالُ الرابع: أنَّه یَلزمُ عَلى القَولِ بِالوجودِ الذِّهنی أن یَصیرَ الذِّهنُ حارّاً حینَ تَصوِّرِ الحَرارَة بارداً عندَ تَصوِّرِ البُرودَة مُعوَجاً مُستقیماً کُرویاً مُثلثاً مُربعاً کافراً مؤمناً متحیِّزاً لأنَّ الحارَّ ما حَصلَ فیهِ الحَرارةِ و البارِدِ ما حَصلَ فیهِ البرودةِ و کذلکَ سائِرُ المشتقّاتِ فَیَلزَم اتِّصافُ النَّفسِ بِصفاتِ الأجسامِ و الأمورِ المُتضادةِ و بطلانُه ضروریٌ.³