تبیین وجود ذهنی و پاسخ به اشکالات آن

تلمیذ: آنجا استثناء وجود ندارد، شما فرمودید که در قضایای عقلیه استثناء نداریم ولی در آنجا موضوع عوض شده است.

استاد: منظور من هم همان است که عقل برای این صدق، موضوعی را قرار می‌دهد و دایرۀ این موضوع را به این مقدار محدود می‌کند و برای همین صدق در جای دیگر دایرۀ دیگری را تعیین می‌کند حالا ما اسم آن را استثناء می‌گذاریم ولی خب همان است.

و کذا یَلزَم وجودُ فردٍ حقیقی لِلمعدومِ المطلق و کذا شریکُ الباری تعالى فَیلزم وجودُ ذلکَ الفرد فی الخارجِ أیضاً لأنَّه إذا وُجِدَ فی الذهنِ فردٌ مشخصٌ لِشریکِ الباری تعالى فَیَجِب بِالنظرِ إلى ذاتِهِ الوجودِ العینی و إلا لَم یَکن شریکاً لِلباری تعالی.

فرد حقیقی برای معدوم مطلق پیدا بشود و همین‌طور شریک باری تعالی. باید بگوییم که شریک‌الباری در خارج انجام شده و پیدا شده است. خدا مرحوم آخوند را رحمت کند الآن بیاید و نگاه کند این‌قدر شریک‌الباری در خارج هست که از عدد تمام بنی‌آدم هم بالاتر است! وقتی که در ذهن یک فردی مشخص برای شریک‌الباری پیدا بشود به ‌نظر به ذات او که وجود عینی است و همین وجود عینی هم باید تحقق پیدا کند والاّ آنچه که در ذهن هست دیگر شریک‌الباری نیست. اگر آنچه که در ذهن هست باید وجود عینی باشد، وجود عینی باشد پس باید وجود خارجی باشد و اگر آنچه که در ذهن هست وجود عینی نباشد پس شریک‌الباری هم نیست و شریک‌الباری هم در ذهن نیامده است. إن‌شاءالله تتمه‌اش برای جلسۀ بعد باشد.

أللهم صل علی محمد و آل محمد