تبیین وجود ذهنی و قضایای غیر بتّیه

درس سیصد و شصت و هشتم

پاسخ به اشکال لزوم وجود اشیاء خارجی در ذهن در باب وجود ذهنی (2)

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم‌

و الجوابُ إنَّ القضایا الّتی حُکِمَ فیها علی الأشیاءِ الممتنعةِ الوجود حملیاتٌ غیرُ بتیةٍ.¹

محصّل جوابی که مرحوم آخوند در آنجا نسبت به اشکال سادس می‌دهند که در اذهان ما ممتنعاتی تصور می‌شود مانند شریک ‌الباری ممتنعٌ، خب تصور شریک‌الباری با فرض امتناع چطور ممکن است؟! حالا اگر صرف تصور باشد مطلبی نیست ولی بنا بر عقیدۀ شما، جناب شریک‌الباری وجود هم پیدا می‌کند؛ وجود ذهنی هم پیدا می‌کند. حالا بنا بر مبنای ما وجود ذهنی آن بدتر از وجود خارجی آن است، این را چه باید کرد؟!

شریک‌الباری‌های متعدّد!

این شریک‌الباری‌هایی که ما در ذهن داریم، بَه‌بَه! رئیس‌جمهور یک شریک‌الباری! زن یک شریک‌الباری! فرزند یک شریک‌الباری!

تلمیذ: داماد!

استاد: داماد! شما هم شریک‌الباری پیدا کردید!

مدیر اداره یک شریک‌الباری! رئیس اداره یک شریک‌الباری! مرید یک شریک‌الباری! شریک‌الباری هستند دیگر، نیستند؟! هستند، هیچ حرفی هم در آن نیست. شریک‌الباری‌های متعدّد! بله! خلاصه شریک‌الباری‌های بسیار قوی و تنومند و قدرتمند که می‌آیند و دل را تسخیر می‌کنند؛ نه‌اینکه فقط وجود پیدا می‌کنند بلکه دل را تسخیر می‌کنند و جای نفس کشیدن باقی نمی‌گذارند.

یک وقتی خدمت مرحوم آقای حداد ـ رضوان الله تعالی علیه ـ بودیم ایشان حکایت از شخصی داشتند که آمده بود و حال خوبی پیدا کرده بود و بعد از مدتی آمده بودند زیر پایش را زده بودند و رفته بود و دیگر چیز شده بود. ایشان به مرحوم آقا می‌فرمودند: چطور می‌شود اینها می‌آیند و آن‌چنان در کثرات و در دنیا وارد می‌شوند که دیگر توان ـ عبارت ایشان این بود ـ نفس کشیدن برایشان باقی نمی‌ماند! یعنی آن‌چنان در دنیا، بده‌وبستان‌ها، سیاست‌ها، گرفتاری‌ها، رفیق و رفیق‌بازی‌ها، شریک‌ها و این مسائل می‌روند که دیگر نا ندارند بیرون بیایند. اگر شخصی بیاید با اینها دو کلمه صحبت کند یک تکانی می‌خورند اما همین! ولی اصلاً نمی‌تواند خودش را بیرون بیاورد. یعنی آن‌چنان خودش را گرفتار کرده که نمی‌تواند.