نقد نظریه اشباح در بحث وجود ذهنی

کیفیت قول به اشباح و اظلال در بحث وجود ذهنی

اگر در نظرتان باشد قبلاً ‌قول به اشباح داشتیم و قول به اشباح و اظلال در بحث وجود ذهنی مطرح بود، ایشان الآن این مطلب را نقل می‌کنند و دلیل آن را هم ذکر می‌کنند و می‌فرمایند: بعضی از افراد از آن‌طرف نتوانسته‌اند نسبت به حقیقت وجود ذهنی تشکیک کنند، ادلۀ وجود ذهنی راه را برای آنها بسته است و از یک طرف نتوانسته‌اند نسبت به اشکالاتی که بر وجود ذهنی وارد می‌شود راه حلی پیدا کنند. بنابراین بین دو نظریۀ قبول وجود ذهنی و عدم تحقق مادیت و وجود ذهنی جمع کرده‌اند و گفته‌اند که آنچه که در ذهن هست اشباح و اظلالی است و مانند و شبیه آن ماهیت خارجی است که وجود خارجی پیدا می‌کند، شبیه اوست و شبهی از اوست بِنحوٍ مِنَ الوجود. اینکه گفتند: شبیه اوست، چون نمی‌توانند جنبۀ محاکات را رد و انکار کنند بالأخره آنچه در ذهن وجود دارد حکایت از خارج می‌کند و نمی‌توانند نسبت به این مسئله اشکال وارد کنند و از طرف دیگر ‌می‌بینند آنچه که در ذهن هست عین آنچه که در خارج هست نیست و تفاوت دارد پس گفتند: شبیه اوست و حکایت از او می‌کند درست مانند یک اسم، چطور اینکه اسم از یک مسمیٰ حکایت می‌کند، این‌هم در اینجا از آن امر خارج حکایت می‌کند. وقتی که شما می‌گویید: زید، یک وقتی خود زید را تصور می‌کنید و این زیدی که در ذهن شما هست عیناً از آنچه که در خارج وجود دارد حکایت می‌کند. یک وقتی اسم زید را می‌نویسید؛ «زا» و «یا» و «دال»، این زید در اینجا دیگر عیناً آن زید خارج نیست. یا همین زید تلفظی را می‌گوییم، من الآن می‌گویم: زید و اینکه می‌گویم: زید، این لفظ دلالت بر آن تعین خارجی می‌کند اما نه‌اینکه عین او باشد. وقتی که شما می‌گویید: زید، تازه آن شکل و شمائل و آن صورت زید در ذهن می‌آید و وقتی که در ذهن شما آمد، حکایت از خارج می‌کند اما این زید حکایت از خارج نمی‌کند. این دو مثل این است.