نقد نظریه اشباح در بحث وجود ذهنی

نظر مرحوم سبزواری در مانحن‌فیه

بعد مرحوم سبزواری می‌گوید که در این شک نداریم. سراغ زید و تلفظ و کتابت او می‌آییم. ایشان بر مبنای فنای محاکی در محاکات و فنای اسم در مسمیٰ می‌فرمایند: حتی در این اسم زید که می‌نویسید اصلاً ‌«زاء» و «یاء» و «دال» مطرح نیست. وقتی که می‌گوییم: زید، نفس آن زید خارجی در ذهن می‌آید یعنی دیگر در اینجا زیدی دیده نمی‌شود؛ «زاء» و «یاء» و «دال» دیده نمی‌شود بلکه وقتی می‌گوییم: زید، خود آن شیء و تعین را به این کیفیت بیان می‌کنیم. می‌گویند: در سابق وقتی که خط نبود، با نقاشی و اینها ارتباط برقرار می‌کردند فرض کنید اگر می‌خواستند به کسی بگویند: آب بیاور لابد کمی آب می‌کشیدند و نهر آب درست می‌کردند و دست طرف می‌دادند یعنی آب بیاور. اگر می‌خواستند بگویند: نان بیاور، یک نان می‌کشیدند. در کتاب‌ها این‌طور می‌گویند، نمی‌دانم درست است یا نه؟! می‌گویند که قبلاً‌ نقاشی بوده و بعداً از خط میخی، چدنی، چکشی و از این چیزها درست شده است!!

خب اینکه الآن می‌گوید: آب، در اینجا الآن خود آب را مطرح می‌کند! الآن که می‌گوید: نان، خود نان را مطرح می‌کند! اینکه الآن می‌گوید: کوه، خود کوه را می‌کشد و امثال‌ذلک. بچه‌ها هم همین‌طور هستند؛ بچۀ کوچک وقتی می‌خواهد یک چیزی را برساند عکس آن را می‌کشد، او که خط بلد نیست عکس آن را می‌کشد تااینکه نسبت به مخاطب مفهوم و مرادش را القاء کند. مرحوم سبزواری در اینجا می‌فرمایند: خود اسم فانی در مسمیٰ است بنابراین حکایت از آن مسمیٰ می‌کند و نمی‌توانیم بگوییم که اسم در اینجا جنبۀ اعتباری دارد و شبهی از آن صورت در این اسم هست و مثالی از آن صورت ذهنی در این لفظی که ما می‌نویسیم وجود دارد. نه، اصلاً خود زیدی که در اینجا می‌گوییم، خود زید در اینجا نفس همان صورت خارجی است و فانی است و هیچ تعین و استقلالی در اینجا ندارد.