نقد نظریه اشباح در بحث وجود ذهنی

درس سیصد و هفتادم

بررسی قول به شبح در وجود ذهنی (1)

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

فصلٌ فی زیادةِ توضیحٍ لِإفادَةِ تَنقیح‌.

إعلَم أنَّ قوماً مِنَ المُتأخِّرین لَمّا وَردَ عَلیهمُ الإشکالاتُ المَذکورةُ فی الوُجودِ الذِّهنی ....¹

مبنای مرحوم آخوند و اشکالات واردۀ بر آن در بحث وجود ذهنی

در اینجا مرحوم آخوند یک مبنایی را مطرح می‌کنند و بر این مبنا اشکال وارد می‌شود و بعد وارد یک مبنایی می‌شوند که این مبنا را نزدیک به مبنای خودشان به‌حساب می‌آورند. در بحث وجود ذهنی صحبت از این بود که ماهیت در ظرف خارج و در ظرف ذهن یکسان است و وحدت عینیه دارد اما نحوۀ وجود و کیفیت وجود در خارج و در ذهن مختلف است و این بحثی بود که تابه‌حال راجع به آن صحبت می‌شد و اشکالاتی که بر این مسلک و مبنا وارد بود مطرح می‌شد گرچه هنوز آن مبنای خود مرحوم آخوند به‌طور جدی مطرح نشده است که بالأخره این وجودی که در ذهن هست در تحت مقولۀ کیف هست و به عبارت دیگر کیف نفسانی است یااینکه چیز دیگری است. اما در اینکه همان ماهیت که در خارج موجود است به اضافۀ اشراقیه، آن ماهیت بِعینها در ذهن موجود هست به اضافه و اشراف و تجلی نفس، همان ماهیت وجود نفسی و ذهنی پیدا می‌کند. فعلاً در این مسئله با مرحوم آخوند همراه هستیم و نظر ایشان نسبت به این قضیه و در این قسمت روی این مسئله است.

بر این قضیه اشکالاتی وارد شد و مسئلۀ وجود امر ممتنع مطرح شد، مسئلۀ مصداق برای عبور ممتنع مطرح شد، مسئلۀ کیفیت ماهیات خارجیه و کمّیت آن در ذهن مطرح شد، تبدل جوهر به کیف مطرح شد، اندراج همۀ مقولات در تحت مقولۀ کیف مطرح شد و سایر مسائل و اشکالاتی که در این قضیه وارد شده بود مطرح شد و اینها اشکالاتی بود که به مسئلۀ وجود ذهنی وارد شده بود و جوابی که مرحوم آخوند داده بودند.