تبیین مسلک عرشی در باب وجود ذهنی

درس سیصد و هفتاد و پنجم

مسلک مرحوم آخوند در باب وجود ذهنی

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

فَصلٌ فی بَیانِ مَخلصٍ عَرشیٍ فی هذا المَقام‌ِ.

وَ هاهُنا مَسلکٌ آخَر فی حَلِّ بَعضِ الإشکالاتِ الواردةِ عَلى القولِ بِالوجودِ الذِّهنی مِن غَیرِ لزومِ ما یَلتزمُ القائلُ بِانقلابِ الحَقائِق و ارتکابِ ما یَرتکبُهُ مُعاصرُهُ الجَلیل.¹

بحث راجع به بیان مفهوم سید بود و اشکالاتی که بر این بیان وارد می‌شد. بیان ایشان بر وجود ذهنی مبنی بر انقلاب حقایق بود که حقیقت جوهریه به حقیقت کیفیۀ نفسانیه منقلب می‌شود و بالعکس کیفیت نفسانیه به حقیقت جوهریه و عرضیه در ماهیت خارجی منقلب می‌شود. مرحوم آخوند اشکالاتی که بر این زمینه وارد شده بود را بیان کردند. اشکال مرحوم محقق دوانی بر ایشان که اشکال وارد و بسیار محکمی بود، مرحوم آخوند آن اشکال را نقل کردند و توجیهی از کلام مرحوم سید آوردند.

در این بحث که انتهای بحث وجود ذهنی است ایشان مطلب خود را در اینجا به‌عنوان یک مسلک عرشی که بتواند مبنای مرحوم سید را هم دربر بگیرد نقل می‌کنند. البته اگر در این جلسه توفیق پیدا بکنیم از روی [متن کتاب] این بحث را می‌خوانیم اما پرداختن به مسئلۀ وجود ذهنی و انتخاب مبنای خودمان یک هفته وقت لازم دارد که إن‌شاءالله برای جلسات دیگر می‌گذاریم که شب‌ها راجع به حقیقت وجود ذهنی و بیان کلام قوم و افراد مختلف در اینجا و جمع بین آنها یا عدم جمع بین آنها و بالنتیجه مختار خودمان را در بحث وجود ذهنی از خارج بیان کنیم.

علم عبارت از وجود

مسلکی که مرحوم آخوند در اینجا بیان می‌کنند در واقع می‌شود گفت که آخرین حرفی است که ایشان در باب وجود ذهنی می‌زنند و با این مطلب می‌خواهند آن اشکالاتی که بر وجود ذهنی و همین‌طور بر مرام مرحوم سید وارد می‌شود را دفع کنند. این مطلب مبتنی بر حقیقت علم است و علم عبارت از وجود است.