ماهیت صور ذهنی و خلاقیت نفس

نکته و اشکالی که در اینجا باقی می‌ماند این است؛ آیا مرحوم آخوند که قائل به وجود محض و مجرد برای علم هستند یااینکه این مسئله را همان‌طوری‌که در جلسۀ قبل گفتیم، در حرکت بعضی‌ها قائل به صرف الوجود برای ماهیت حرکت هستند، این مسئله چگونه با تعین و تشخص وجود می‌سازد؟! راجع به این مسئله فکر کنیم ببینیم برای این مسئله می‌توانیم جوابی پیدا کنیم یااینکه این مسئله هم خودش دارای اشکال است.

بنابراین در اینکه علم عبارت از نحوٌ مِنَ الوجود است شکی نیست. در اینکه نفس به‌واسطۀ اتحاد عینی با علم از مقولۀ خود آن علم خواهد شد در این مسئله شکی نیست. حالا بین این مطلب و بین کلام مرحوم آخوند که ایشان می‌فرمایند: علم نحوٌ مِنَ الوجود است بِلا صورةٍ از نقطه‌نظر تعلق با نفس، نه از نقطه‌نظر استقلالی، از نقطه‌نظر استقلالی ـ همان‌طور که ایشان گفتند ـ عبارت از همان ماهیتی است که می‌آید. [منظور ما] از نقطه‌نظر انتساب به نفس است که عبارت از نفس الوجود بدون صورت و بدون تعین است، آیا بین این دو مطلب می‌توانیم جمع کنیم یا نمی‌توانیم جمع کنیم؟ إن‌شاء‌الله برای جلسۀ آینده باشد.

أللهم صل علی محمد و آل محمد