ماهیت صور ذهنی و خلاقیت نفس

شما کلام امام حسین علیه‌السّلام در روز عاشورا را نگاه کنید، کلام عمر سعد را هم نگاه کنید، اینها همه را نگاه کنید؛ عمر سعد می‌گوید: اگر این کار را با تو نکنم حکومت ری را ازدست می‌دهم. امام حسین می‌گویند که اگر پیش من بیایی من شفاعت جدم را در روز محشر برای تو تضمین می‌کنم. خب او می‌دانست امام حسین علیه‌السّلام راست می‌گوید، اگر می‌دانست دروغ می‌گوید اشکال نداشت [قبول نکند] و گناه هم نمی‌کرد اما عمر سعد می‌دانست امام حسین راست می‌گوید و با توجه به این قضیه [قبول نکرد]. درست شد؟! حالا افراد سیاست‌مدار، ماکیاولی، اگر یک فرد ماکیاولی باشد یعنی منظور رسیدن به خواست‌های شهوانی و رسیدن به سلطنت به هر نحو و به هر قسم و به هر طریقی باشد به این کلام عمر سعد نگاه کند که گفت: این نقد است و شفاعت جد تو نسیه است.¹ اگر نگاه کند می‌گوید: عمر سعد راست می‌گوید! خیلی راحت این‌طور می‌گوید. اما اگر کسی بخواهد به منطق و به عقل نگاه کند و ذهن او و این خیال متصل او به خیال منفصل روحانی وصل شده باشد می‌گوید: امام حسین راست می‌گوید. دو روز دنیا می‌گذرد! تو دو روز دنیا را داری فدای چه می‌کنی؟! تو یک سعادت همیشگی را به ‌اضافۀ بی‌نهایت داری فدای چه می‌کنی؟! داری فدای دو روز دنیا می‌کنی؟! عقل این را حکم نمی‌کند!

دیوانۀ واقعی!

علت تغییر نفس به صور و اشکال مختلف

بنابراین افرادی که دارند در این دنیا دنبال اینها می‌گردند دیوانه هستند و آدم نیستند! آنهایی که دارند دنبال ریاسات در این دنیا می‌گردند دیوانه‌ هستند! آنهایی که دارند دنبال شهوات می‌گردند بدون توجه... اینها همه دیوانه هستند! اینها به خیال منفصل شیطانی متصل هستند نه خیال منفصل روحانی! این یک سرنخی بود که بروید روی این قضیه خودتان مطالعه کنید.

آنچه را که ما می‌خواهیم بگوییم که مربوط به بحث ماست این است که نفس به‌واسطۀ اتصالش به خیال منفصل شیطانی هبوط پیدا می‌کند و از آن مرتبۀ تجرد دور می‌شود. به‌واسطۀ اتصالش به خیال منفصل روحانی و عقل منفصل روحانی به مرتبۀ تجرد که همان وجود است نزدیک می‌شود. اینجاست که نفس به‌واسطۀ حرکت در این دو سمت مخالفت صور نوعیۀ مختلف را به خود می‌گیرد؛ یعنی اگر در مرتبۀ صعود در مراتب تجرد حرکت کرد، صورت او به صورت انسانی که مقام خلیفۀ الهی است ﴿لَقَدۡ خَلَقۡنَا ٱلۡإِنسَٰنَ فِيٓ أَحۡسَنِ تَقۡوِيمٖ﴾² نزدیک می‌شود و اگر نفس آمد و به‌واسطۀ اتصالش به خیال منفصل خود را نزدیک و قریب با خیال منفصل شیطانی کرد، صورت نفس هم به ‌مقتضای نقش‌هایی که در او تحقق پیدا می‌کند به صورت حیوان و ظلمت و کدورت درمی‌آید. درست شد؟!