اتحاد نفس با صور ذهنی و عینی

درس سیصد و هشتادم

منشأ و حقیقت روح

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

بحث راجع به کیفیت اتحاد بین نفس و صور مجرده بود. عرض شد بنا بر هردو مبنا چه اینکه نفس صور ذهنیه را از پیش خود ابداع و خلق کند یا بنا بر اینکه از عالم ملکوت و مثال این صور نفسانیه در ذهن و نفس ظهور پیدا کنند، اتحادی بین نفس و این صور منعقد می‌شود. تا اینجا نسبت به مطلب بحثی نیست و به‌نظر نمی‌رسد که اشکالی وجود داشته باشد. اشارات و آثاری که بر این مسئله مترتب هست، خودش گویای این مطلب و این اتحاد است و نحوۀ انتقاش این صور در ذهن مؤید این اتحاد است. انسان در وجود خود نورانیت و انبساط را یااینکه کدورت را احساس می‌کند. کسی که در مجلس مصیبت سیدالشهدا علیه‌السّلام شرکت می‌کند این شخص واقعاً دارای یک صفا و اخلاص و بهجتی می‌شود که اگر همین شخص در یک مجلس معصیت شرکت کند نه‌تنها آن صفا و بهجت را ندارد بلکه خود را در یک ظلمت و تاریکی احساس می‌کند. آثار این مسئله در همۀ افراد موجود هست. وقتی انسان با بعضی‌ها صحبت می‌کند می‌بیند چقدر سبک شده است اما وقتی با بعضی‌ها صحبت می‌کند می‌بیند چقدر کدورت پیدا کرده است. به ‌‌قول شاعر:

معنای آیۀ ﴿وَلَتَعرِفَنَّهُم فِي لَحنِ ٱلقَولِ﴾

و از اینجا هم شاید البته آیۀ شریفه که می‌فرماید: ﴿وَلَتَعۡرِفَنَّهُمۡ فِي لَحۡنِ ٱلۡقَوۡلِ﴾² ممکن است اشاره به این مسئله باشد که تو می‌توانی منافقین را از لحنِ قول و کیفیت گفتار بشناسی. معنای ظاهری آیه این است که در مطالب و مسائلی که مطرح می‌کنند ـ طبعاً شخصی که منافق هست ـ ضد و نقیض دیده می‌شود. به قول معروف می‌گویند که دروغگو حافظه ندارد! اینجا یک مطلب را می‌گوید و جای دیگر مطلب دیگری را می‌گوید.