ماهیت وجود ذهنی و کیفیت خلاقیت نفس

تعریف وجودِ کیف

آقایان در اینجا معتقد هستند که غیر از این وجودی که عبارت از وجود استقلالی است و همان چیزی که عبارت از حضورُ الشیء عندَ الذِّهن است، وجود دیگری در اینجا به نام وجود کیف هست که همان معنای تعلق علمی نفس به آن صور ذهنیه است و اسم این تعلق علمی را کیف گذاشتند؛ یعنی دو نحوۀ وجود در اینجا قائل شدند؛ یکی همان وجود مجرد و یکی هم این.

نظر مرحوم محقق دوانی در مورد انواع وجود ذهنی

بنا بر فرمایش مرحوم محقق دوانی که ایشان قائل به همین مسئله هستند که یک وجودی هست که عبارت از نفس تحقق آن شیء در خارج است و یک وجودی هم هست که عبارت از اتصاف نفس به این مسئله و این صورت است. ولی وقتی که ما عند التحقیق نسبت به این مسئله تأمل کنیم می‌بینیم که یک وجود بیشتر نیست اما دو اعتبار دارد. وجودی که در نفس احساس می‌شود عبارت از همان صور ذهنیه‌ای است که آن صور قائم به نفس است و انسان احساس این صور ذهنیه را دارد.

حالا صحبت ما این است که اگر یک صورت ذهنی در نفس بود و مدتی از حدوث این صورت ذهنی در نفس گذشته بود بنابراین فرض، این نفس الآن دیگر چه نوع تعلقی به آن صورت ذهنی دارد؟! تعلقی ندارد. چون فرض این است که الآن ما در وجود خود چیزی از آن صورت احساس نمی‌کنیم و مسئله به‌طورکلی نَسیاً مَنسیاً شده و فراموش شده است. حالا می‌خواهیم مجدداً اعمال کنیم و بر احضار این صورت اقدام کنیم. نفس چه می‌کند؟ نفس آن صورت ذهنیه را احضار می‌کند. احضار آن صورت ذهنیه با کیفیت تعلق نفس به آن، یکی است و هیچ تفاوتی نمی‌کند؛ یعنی وقتی که آن صورت ذهنیه را از آن خزینه بیرون آوردیم و به عالم شهود نفسانی رساندیم به‌طوری‌که الآن می‌توانیم [تصور کنیم].