
ماهیت و اعتبار در فلسفه اسلامی
تبیین تفاوت میان امور اعتباری و حقایق وجودی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی دقیق مفهوم ماهیت و جایگاه آن در نظام هستی میپردازند. بحث با تحلیل ماهیت به عنوان یک امر اعتباری آغاز شده و با واکاوی نحوه ایجاد علقههای اعتباری همچون زوجیت و ملکیت ادامه مییابد. استاد با تفکیک میان عالم اعتبار و عالم تکوین، به نقد دیدگاههایی میپردازند که ماهیت را امری صرفاً ذهنی یا عدمی میدانند. در ادامه، ایشان با تبیین این نکته که ماهیات در واقع اطوار و تشکلهای وجود هستند، به بررسی رابطه میان وجود و ماهیت پرداخته و بر این حقیقت تأکید میکنند که وجود با حفظ وحدت خود، در قالبهای گوناگون تجلی مییابد. این جلسه با تبیین ضرورت شناخت اندازه و جایگاه وجودی انسان و پرهیز از خلط میان امور اعتباری و حقایق واقعی به پایان میرسد تا مخاطب به درک روشنتری از نسبت میان وجود، ماهیت و اعتبارات عرفی دست یابد.
ماهیت و اعتبار در فلسفه اسلامی
3منبابمثال در آنجایی که پسر خردسال و طفلی را برای دختری عقد میکنند، ولیّ هردو این را برای او عقد میکند، خب در اینجا عمل ممتنع است. از طفل هم گذشته، حتی اگر در مورد رضیع نکاح انجام بشود، در اینجا باز هم عمل نکاح ممتنع است و در مورد رضیع دیگر امکان ندارد. بنابراین ولیّ طفل چه نیّتی در ذهن خود دارد که بهواسطۀ آن نیّت و آن هدف، یُعَدُّ هذا زَوجٌ و هَذه زَوجَةٌ؛ یعنی با آن نیّت، این رضیع و رضیعه هردو متبدل به این عنوان و معنون بهعنوان زوج و زوجه میشوند. چه مسئلهای در اینجا تحقق پیدا میکند؟! این در اینجا نفس همان تعلق زوجیت است یعنی اینکه در تحت ارتباط خاصّ با اوست و این ارتباط خاص جدای از محرمیت و جدای از نفس عمل نکاح است و این یک مطلب خاصی است که عرف این را میداند که اسم این ارتباط و علقۀ خاص زوجیت است، چه اینکه عمل زوجیت و نکاح محقق باشد یا نباشد!
فرض کنید رضیعهای را به متعۀ رضیعی درمیآورند، خب در اینجا عمل نکاح در مورد این رضیع یا مثلاً طفل دوساله امتناع دارد! عمل نکاح با یک طفل دوساله و صغیره امتناع دارد و ممتنع است. دراینصورت این نحوۀ عمل و اعتبار عبارت از آن تعلق خاص است که آن تعلق خاص غیر از محرمیت و ارتباط زناشویی است، او فرق میکند و یک مسئلۀ دیگری است که محرمیت و عمل نکاح و مضاجعت از آثار مترتب بر اوست.
عدم وجود صیغۀ محرمیت در شرع
بناءًعلیٰهذا اینکه میگویند: ما صیغۀ محرمیت داریم، اصلاً در شرع چیزی به نام صیغۀ محرمیت نداریم زیرا محرمیت عبارت از محرمیت خواهر و برادری است، خب خواهر و برادری که صیغه ندارد! غیر از آنهم که دیگر چیزی نداریم، لفظی که ایجاد محرمیت کند نداریم. آنچه که ما داریم لفظ نکاح و صیغۀ نکاح است و نکاح هم همین تعلق زوجیت است.
