حقیقت وجود و کیفیت ارتباط ماده با مجرد

پس آن وجودی که در همۀ این ظواهر و مظاهر سریان دارد آن وجود بالصرافه و وجود بحت و بسیط است. همان وجود بحت و بسیط است که در شکل ماده ظهور دارد نه‌اینکه این وجود، ماده شده بلکه آن وجود در ماده ظهور دارد پس ماده در همان حالی که ماده است هیچ‌گونه تفاوتی با آن وجود مجرد ندارد الاّ فقط در ظهور، نه در حقیقت! حقیقتش یکی است. وقتی که یخ، یخ است از اکسیژن و هیدروژن بودن خارج نمی‌شود، باز همان مادۀ اصلی برای مایع بودن در آن وجود دارد و فقط شکلش عوض شده است. این شکل عوض شدن موجب می‌شود که از بعضی از نعمت‌ها محروم باشد ولی ماده همان است! ماده همیشه همین است نه‌اینکه خارج و جدا بشود و به یک مادۀ دیگری تبدیل بشود، همین است. آبی که در اینجا هست با بخاری که در اینجا هست با ثلجی که در اینجا هست همه یکی هستند و هیچ فرقی نمی‌کنند منتها یک وقت بخار را درنظر می‌گیرید یا آن آب را درنظر بگیرید فرقی نمی‌کند. آن رقیق می‌شود و مایع می‌شود، سفت می‌شود یخ و ثلج می‌شود. یک وقتی گرم می‌شود و یک وقتی سرد می‌شود و یک وقتی ولرم می‌شود با اشیاء دیگر خودش را وفق می‌دهد. بعد هم فرض کنید آب مالح را روی آتش بگذارید بخارش بالا می‌رود و دوباره یخ می‌شود و آن نمکش هم آن تَه می‌ماند. یرجعُ کلُّ شیءٍ إلی أصلِه؛ به اصلش برگشت. آن دوباره تقطیر می‌شود و آنجا می‌رود ماء می‌شود و دوباره نمک در اینجا باقی مانده است. همین جریان دائماً ادامه پیدا کند باز با حال خودش تفاوت نمی‌کند. این حرکت دَورانی که در همۀ خلایق وجود دارد و آن چیزی که در همۀ اینها دارد دوران می‌کند آن صرف الوجود است.

حقیقت ماده از نقطه‌نظر اتصالش به مبدأ

پس آن حلقه و ربط بین حادث و قدیم را پیدا کردید کجاست؟ ما بحث را از نقطه‌نظر عرضی طی نکردیم ها! اشکال در عرضی بود ما آمدیم آن را طولی کردیم یعنی بالا بردیم نه‌اینکه عقب بردیم یعنی گفتیم که این وجود و این ماده که الآن در اینجا هست حقیقت این ماده از نقطه‌نظر اتصالش به مبدأ عبارت از نفس همان وجودی است که در مبدأ هست یعنی همان وجود در مبدأ الآن به شکل ماده و به این کیفیت درآمده و این همیشه هست. یعنی این حالت حالتی است که هست به خود می‌گیرد و دوباره عوض می‌کند. لذا در یک هم‌چنین وضعیتی آیا می‌شود ماده تبدیل به مجرد بشود؟ بله، چون همان‌طوری‌که مجرد تبدیل به ماده شد! ﴿قُلۡ يُحۡيِيهَا ٱلَّذِيٓ أَنشَأَهَآ أَوَّلَ مَرَّةٖ﴾¹ آن کسی که از اول خلق کرده، خلق از اول مشکل‌تر است یا بعثش مشکل‌تر است؟ خلق اول مشکل‌تر است. آن کسی که چیزی را اول خلق می‌کند تازه یاد می‌گیرد که چطوری خلق کرده و کیفیتش چطور است. لذا در آیۀ قرآن می‌گوید که خلق اول از بعث روز قیامت مشکل‌تر است. ما شما را خلق کردیم نمی‌بینید اما تعجب می‌کنید چطور از قبر زنده می‌شوید؟! البته این را از نظر مثال گفتم.