وحدت حقیقی تعینات در هستی

معنای وحدت تعینات در مرتبۀ تعین خودشان

بنابراین اینکه داریم تعینات در مرتبۀ تعین خودشان وحدت دارند و در مقام عرفان نظری به این نظریه انکشاف پیدا می‌شود که تعینات در خارج در اصل و حقیقت خودشان اتحاد دارند، نه این تعین تک‌تک صوری آنهاست. این صورت نمی‌شود با حفظ مرتبۀ صورت، ماهیتِ خودش، دیگری شود چون اگر بخواهد دیگری باشد این نباید باشد. درست شد؟! اگر بخواهد خودش را نگه دارد و بعد متبدل به دیگری بشود این جمع بین ضدین است.

اینکه ارباب کشف گفتند که در تعینات خارج و در ظهورات همه وحدت هست به حقیقتش نگاه‌ می‌کنند. یعنی همان کلام مرحوم آقای حداد ـ رضوان الله تعالی علیه ـ است که ایشان فرمودند: اگر مُهر را به این جنبه نگاه نکنید این‌ خدا می‌شود.¹ وقتی که شما به این مهر نگاه‌ می‌کنید این دیگر خدا نیست، مهر است. وقتی که به این نگاه کنید، این خدا نیست چون این محدود است. وقتی که این حد را برداریم یعنی چه را برداریم؟ یعنی نظر ما بر حقیقت باشد، نه بر این شکل ظاهری که ظهور پیدا کرده است. آن حقیقت در همۀ عالم واحد می‌شود. درست شد؟! این را مدّ‌نظر داشته باشید تا إن‌شا‌ء‌الله ...

تلمیذ: در آنجا مرتبه نیست.

استاد: نه ایشان بحث لابشرط نمی‌کنند بلکه ایشان بحث مرتبه‌ می‌کنند منظور من این است که در مراتب وجود، در خود مرتبه، بین مرتبۀ بالا و بین مرتبۀ پایین فرق است. ما در این حرف نداریم. مرتبۀ بالا سعۀ وجودی دارد و مرتبۀ پایین ضیق وجودی دارد اما نفس حقیقت مرتبه، ـ نه خود مرتبه ـ آن حقیقتی که الآن در این مرتبه است با آن حقیقتی که در مرتبۀ پایین است یکی است.

تلمیذ: بعضی‌ها وحدت و کثرت را باهم تقسیم می‌کنند؛ بعضی‌ها قائل هستند به اینکه یا وحدت وجودی هستیم یا وحدت شهودی هستیم. حضرت‌عالی که این تقسیم را قبول ندارید؟