تبیین اقسام وجود و تفاوت وجود رابط و رابطی

تفاوت وجود رابط و وجود رابطی

پس بین این دو مسئله؛ بین وجود رابط و بین وجود رابطى تفاوت است. در وجود رابطى وجود خارجى ملاحظ است منتها وجود خارجى‌ای که قائم به غیر است در وجود رابط اصلاً وجودى در خارج نیست، وجودى که براى ادوات و براى رابط است عبارت از وجود فى غیره است یعنى وجودش در ضمن غیر است؛ وقتى که غیر وجود پیدا کرد این‌هم وجود پیدا مى‌کند وقتى که غیر وجود پیدا کرد این‌هم مى‌تواند بگوید که من هستم. اگر سِرتُ و بصره نبود این نمى‌توانست بگوید که من هستم، چون بصره هست و چون سِرتُ هست او مى‌تواند بگوید که من هستم. اگر بصره بود ولی سِرتُ نبود باز او نبود. اگر سِرتُ بود ولی بصره نبود باز او نبود. منظور از «بصره نبود» یعنى او و هرچه جاى او بنشیند؛ یعنى طرف اضافه نداشت. باز او نبود. پس این وجودش را از دو طرف اخذ کرده است؛ یکى از بصره و یکى هم از سِرتُ. اضافۀ بین سِرتُ و بصره است که این وجود را به‌وجود مى‌آورد. یکى از اقسام وجود رابط عبارت از آن نسبت بین موضوع و محمول در هلیات مرکبه یا کان ناقصه است. هل کان زیدُ قائماً؟ کان زیدٌ قائماً یادمان رفت! پیر شدیم آقا! کانَ و إنَّ نصب مى‌دهد یک وقت شعرهایش را مى‌خواندیم:

بله، این کان الآن در اینجا موجب ربط بین این نسبت است؛ بین زید و بین قائماً آن ربط را این کان برقرار مى‌کند. هَل زیدٌ قائمٌ أو لا؟ هَل مى‌آید و بین زید و قائم ارتباط برقرار مى‌کند؛ یعنى مى‌آید و مى‌گوید که بین قائم و زید ارتباط است ما داریم از این ارتباط استفهام مى‌کنیم.

تلمیذ: پس هَل ایجاد نمی‌کند؟

استاد: نه، آن که خود قضیه دارد منتها اینکه مى‌گویند: هلیت مرکبه، اشاره به قضایاى مرکبه است نه قضایای بسیطه مثل زیدٌ موجودٌ، در آنجا این بحث‌ها نیست بلکه در قضایای مرکبه است. اینکه مى‌گوییم: زیدٌ قائمٌ، یک زیدى داریم یک قائم داریم و یک زید قائم است، این ارتباط و این تحقق این وجود و اینکه قیام برای زید است، این در اینجا این وجود، وجود رابط است.