تبیین اقسام وجود و تفاوت وجود رابط و رابطی

درس سیصد و هشتاد و نهم

بیان اقسام وجود

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

تعریف وجود فی نَفسِه و فی غیره و بیان فرق آنها

وجود فی نَفسِه عبارت از همان وجودی است که تحقق خارجی دارد و تحقق او تحقق استقلالی است و می‌تواند موضوع یا محمول برای قضیۀ ما واقع بشود چه وجود آن، وجود جوهر باشد یا وجود عرض، در هر دو صورت وجود اینها وجود فی نفسه است درقبال وجود فی غَیرِه که عبارت از وجود رابط و وجود نسبت بین قضایا در کانَ ناقصه و در هلیت مرکبه است و وجود ادات و حروف که وجودشان فی غیره است. معنای فی غیره بودن این است که صرف‌نظر از قضیه، اینها وجود خارجی ندارند؛ یعنی اگر ما قضیه‌ای نداشته باشیم و یک سِرتُ مِنَ البَصرَةِ إلیٰ الکوفه نداشته باشیم، این «مِن» و ابتدائیت آن و یا انتهائیت «إلیٰ» در اینجا مفهومی ندارد. آنچه که در خارج تحقق پیدا می‌کند عبارت از بصره و آن ضمیر متکلم سِرتُ است که فاعلِ در سیر است و همین‌طور ضمیر متکلم سِرتُ و آن مقصد که عبارت از کوفه است.

بنابراین شیئی که در خارج تحقق خارجی دارد عبارت از فاعل سیر و بصره است. ابتدائیت چیزی نیست که وجود خارجی و وجودی که یُشارُ إلیه است [داشته باشد]. به زید اشاره می‌شود و به بصره هم اشاره می‌شود ولی به ابتدای بصره به‌عنوان ابتدائیت اشاره نمی‌شود. حتی در وجود خارجی هم ابتدائیت پیدا نمی‌کنید. اگر شما بگویید که بصره در اینجا هست و از این منزل به بعد خروج از بصره تلقی می‌شود و ابتدائیت سیر در اینجا هست، حتی این معنا هم وجود خارجی ندارد. به‌خاطر اینکه آنچه که در خارج هست منزل یا حدیقه یا شارع است. اما اینکه درقبال شارع و حدیقه و منزل، شما چیز دیگری را به‌عنوان ابتدای بصره داشته باشید یک هم‌چنین چیزی وجود خارجی ندارد. این در عالم اعتبارات و عالم ذهن است؛ یعنی ذهن می‌آید و غیر از آن منزل که در آخرین نقطۀ این شهر قرار دارد یک اعتباری را می‌دهد و ابتدائیت را بر آن منزل اطلاق می‌کند، نه آن منزلی که در جنب اوست و یا منزل، کوچه، زقاق و شارعی که در قبل از آن قرار دارد، این کار ذهن است. پس معلوم می‌شود که وجود ادات و وجود فی غیره [استقلال ندارد]. این را که خدمتتان عرض می‌کنم برای این است که متوجه باشید تا تعریفی را که مرحوم آخوند و آن دفع اشکالی که بر وجود رابط وارد شده و اشکالی که می‌کنند تا چه حد برای ما قابل قبول و قابل پذیرش است.