تحلیل ماهیت وجود رابط و کیفیت تعقل آن

تعریف اشتراک لفظی و منشأ به‌وجود آمدن آن

اما از نقطه‌نظر بیان و مفهوم وجود، اطلاق اسم وجود را هم بر این مرتبۀ چهارم جایز شمرده‌اند درحالی‌که این حظّی از وجود ندارد و فقط نمودی از اشتراک لفظی در آن است، آن حقیقت و آن طبیعتی که این لفظ بر آن طبیعت دلالت می‌کند، در اصل و در حقیقت طبیعت نوعیه‌اش مختلف است. بحث در اشتراک لفظی به این است که شما یک لفظ را در معنای مختلفةُ الحقائق استعمال می‌کنید. فرض کنید لفظ «عَین» در حارِث یا ذَهَب استعمال می‌شود و هیچ ما‌به‌الاِشتراکی بین حارِث و ذَهَب وجود ندارد! هیچ مابه‌الاِشتراکی بین آن عینُ النّابع؛ آن چشمه‌ای که از او می‌آید که به او عین گفته می‌شود و فضه وجود ندارد، هیچ ارتباطی بین آن معانی مختلف و مصادیق مختلفۀ عین وجود ندارد.

مثلاً در فارسی هم در لفظ شیر، بین شیری که حیوان مُفترِس است و شیری که او را لبن و حلیب می‌گویند، اصلاً هیچ ارتباطی وجود ندارد. یک لفظی است که برای دو معنای مختلف وضع شده است که اصل آن‌هم در اینجاست که قبایل مختلف یک لفظ را برای یک مصداق و یک طبیعت نوعیه وضع می‌کنند و قبیلۀ دیگر این لفظ را برای یک معنای دیگر وضع می‌کند و ‌بعد به‌واسطۀ اختلاط در قبایل، این اشتراک لفظی به‌وجود می‌آید! اما هیچ‌وقت واضع لغت یک لفظ را برای آن معانی مختلفه وضع نمی‌کند که اینها دارای اختلاف در [معنی] باشند، این ریشۀ برای اشتراک لفظی است. اینکه می‌گویند: واضع لغت یک لفظ را در چند معنا وضع کرده است نه، این غلط است [چون] واضع هیچ‌وقت یک اسمی را برای [چند معنا وضع نکرده است] یعنی واضع در بیان و وضع الفاظ گیر نکرده است! شما بخواهید صد میلیارد هم لفظ وضع کنید، می‌توانید وضع کنید. در باب احتمالات هر کلمه‌ای را کم‌وزیاد کنید، می‌توانید بر یک طبیعت نوعیه حمل کنید، به‌واسطۀ اختلاف در اقوام که پیدا می‌شود بعد من‌حیث‌المجموع قوم و ملیت واحد که پیدا می‌شود، اشتراک لفظی از اینجا به‌وجود می‌آید. در باب اشتراک لفظی هیچ مابه‌الاِشتراکی بین این دو وجود ندارد.