تحلیل وجود رابط و جایگاه آن در هستی‌شناسی

ذهن؛ مقام اثبات و ظرف وجود فی غیره

پس همیشه مقام اثبات، مقام ذهن است. آنچه که در خارج هست مقام ثبوت است. پس در ثبوت است که وجود فی نفسه قرار دارد، در مقام اثبات وجود فی غیره قرار دارد که عبارت از همان وجود رابط است. پس ظرف وجود فی غیره ذهن است؛ یعنی ذهن است که به وجود فی غیره تشکّل و تحقق می‌دهد.

حالا این که در ذهن آمده است گاهی از اوقات به‌عنوان یک وجود فی نفسۀ استقلالی از آن صحبت می‌شود. این‌طوری می‌گویند: قیام زید در اینجا چقدر مناسب است! قیام زید در این زمان نامناسب است. قیام زید در اینجا چقدر خوب بود! قیام زید در اینجا بد بود. این قیام زید به‌جاست و آن قیام زید چون استهزاء دارد خلاف است. ما در اینجا به خود قیام زید نظر می‌اندازیم نه‌اینکه می‌گوییم: زید قائم است. به زید قائم است کار نداریم تمام شد! ولی الآن بحث ما روی اتصاف و روی آن وجود رابط رفته است. خود آن وجود رابط به‌عنوان یکی از دو طرف قضیه مورد بحث قرار می‌گیرد. این در اینجا به وجود فی نفسه تبدیل می‌شود.

لذا اینجاست که می‌گوییم: الابتدائیةُ هکذا، الانتهائیةُ هکذا که در اینجا مبتدا واقع می‌شود. درحالی‌که مبتدا باید وجود فی نفسه داشته باشد و قابل اشاره باید باشد. الابتدائیةُ تَفرُقُ معَ الانتهائیةِ خب در اینجا به اصل ابتدائیت و به اصل انتهائیت، اول بودن [اشاره می‌شود]. مثلاً دارید به بچۀ خودتان نصیحت می‌کنید که آقا اول بودن در کلاس بهتر است تااینکه آخر باشید. اول بودن یعنی درس‌هایت را خوب بخوان و نمرۀ خوب بیاور. الآن حکم مسئله روی صرف اول بودن است، وجود رابط. این وجود رابط از ربط خودش خارج می‌شود و وجود استقلالی به خودش می‌گیرد و سایر ذوات یا سایر صفات مورد بحث قرار می‌گیرد و مبتدا واقع می‌شود و خبر واقع می‌شود. این از وجود رابط بیرون آمد و جنبۀ وجود استقلالی به خود گرفت.