حقیقت وجود رابط و جایگاه آن در هستی

چگونگی شکل‌گیری مفاهیم ثانویه برای بشر

بنابراین مفاهیم ثانویه از ابتدا که درست نشده‌اند بلکه با ملاحظۀ جزئیات مختلف و تفحص در آنها برای بشر مفاهیم ثانویه تولید می‌شود، آن مفاهیم ثانویه را به مطابق با مصادیق خودش قابل انطباق می‌کند و بر همان مصادیق خارجی خودش حمل می‌کند. این یک طبیعت است و یک روال مسئلۀ استقرا و تجربه است و مسئلۀ استقراء و تجربه بر همین اساس است.

بنابراین این وجود رابط هم وجود فی نفسه و هم وجود فی خارجش در ذهن هست. لذا در آن بحثی لفظی و عبارتی که قبلاً گذشت مرحوم آخوند در آنجا این‌طور می‌فرماید که خود نفس و خود ذهن است که به دو اعتبار دو نوع وجود تصور می‌کند. یک وجود فی نفسه به نام ابتدائیت و یک وجود فی غیره به نام سِرتُ مِن البصرةِ. درست شد؟! از اینجا می‌خواهیم به وجودات عالم خلق منتقل بشویم، تمام وجودات عالم خلق، چه وجودات عالم طبع و شهادت و چه وجودات عالم غیب، عباراتی را که عرفا و بسیاری از فلاسفۀ بزرگوار نسبت به عالم خلق و به کل عالم معالیل و مخلوقات اطلاق کردند این است که فرمودند: وجود مخلوقات، همۀ اینها وجود رابط است. مقصود اینها از این وجود رابط در اینجا چیست؟! ببینید شکی نیست که هم آنها و هم مای ‌طلبه که حظّی از این مسائل نبردیم ـ که خود بنده باشم، شما که الحمدلله همه از عرفای شامخین هستید بنده خودم را عرض می‌کنم ـ هردوی این طیف، طیف جهالت، و هم افراد دیگر معترف و متیقن بر یک وجود خارجی فی نفسه هستیم. یعنی همۀ افراد این را قائل‌اند که بالأخره اشیاء در خارج وجود فی نفسه دارند و قابل اشاره هستند خب اینها را من دارم اشاره می‌کنم دیگر! الآن این لیوانی که در دست من هست، این آبی که الآن در اینجا هستف این ضبط‌هایی که الآن در اینجا هستند، کتاب‌هایی که الآن که در اینجا هستند، تمام اینها وجودات خارجی فی نفسه هستند که هرکدام از اینها با دیگری متمایز هستند و در این مسئله شکی نیست. مسئله‌ای که در اینجا هست این است که در این مسئله هم باز شکی نیست بر اینکه اصل و حقیقت تمام این وجودات خارجیه جنبۀ ربطی و تعلقی به آن وجود بحت و وجود بسیط است، در این‌هم که کسی شک ندارد و این قضیه مفروغ‌عنه است همان‌طوری‌که امیرالمؤمنین علیه‌السّلام فرمود: