تبیین حقیقت وجود رابط و وجود رابطی

حالا آقایان در اینجا گفته‌اند که وجود محمول برای موضوع از این قبیل است؛ یعنی ما با محمول چه می‌کنیم و چه بلایی می‌خواهیم بر سر محمول دربیاوریم؟ می‌خواهیم این محمول را چه‌کار بکنیم؟ می‌خواهیم از درون محمول یک وجود رابط استخراج کنیم و آن وجود رابط را بر موضوع حمل کنیم، این کاری است که داریم انجام می‌دهیم. بنابراین مرحوم آخوند در اینجا این‌طور می‌فرمایند و کلامشان هم صحیح است. ایشان می‌فرمایند: آقایانی که گفته‌اند: وجود محمول برای موضوع وجودهُ فی نفسهِ عَینُ وجودهُ لِموضوعهِ، منظورشان این نیست که محمول برای موضوع، وجود خارجی دارد بلکه عبارت را خواسته‌اند به این‌ نحو بیان کنند، دقیق بیان نکرده‌اند. دقیق آن این است که وجودهُ فی نَفسهِ وجودهُ لِموضوعهِ إنّهُ لِموضوعهِ نه‌اینکه وجودهُ فی نفسهِ بِعینهِ وجودهُ لِموضوعهِ اگر بگوییم که وجودهُ فی نفسهِ بِعینهِ لِموضوعهِ معنای آن این می‌شود که همان‌طوری‌که موضوع، وجود خارجی دارد همان‌طور محمول هم وجود خارجی دارد. آن‌وقت اشکال می‌شود در قضایای سالبه شما چه می‌گویید؟! در قضایای سالبه که محمول وجود خارجی ندارد یا در قضایای کاذبه چه می‌گویید؟! ولی منظور اینها این نیست. منظور این است که همان وجود فی نفسه محمولی عبارت از ثبوت او برای موضوع است [اما آنها] به‌جای ثبوت، وجود آورده‌اند ولی در واقع ثبوت است یعنی منظورشان این است که متکلم می‌خواهد وجود رابط ایجاد کند نه‌اینکه محمول واقعاً در خارج وجود دارد.

بعد از این مسئله ایشان می‌خواهند به کلام بعضی از حکماء در این مسئله اشاره کنند. ایشان می‌خواهند بفرمایند که بعضی از حکماء، نه عرفاء شامخین... چون نظریۀ خودشان در مسئلۀ تکوین و عالم خلق با این قضیه متفاوت است چنان‌که قبلاً هم به این قضیه اشاره کردیم. إن‌شاء‌الله جلسۀ بعد این بحث را تمام می‌کنیم. خیال می‌کنیم دیگر نتوانیم ادامه بدهیم چون هفتۀ دیگر هم تعطیل است و به فصل ثانی نمی‌رسیم. إن‌شاء‌الله جلسۀ بعد اگر خدا بخواهد تمام می‌کنیم و [ادامۀ آن] برای بعد از تعطیلات می‌شود.